ماهنامه شماره 135

• تحلیل
• ساختمان, ساختمان‌سازی

مبادله و خرید و فروش کالاها از دیرباز از جمله فعالیت‌های بشر برای تامین کالاهای مورد نیاز بوده است. در عصر جدید، این مبادلات و خرید و فروش محصولات شکل جدیدی به خود گرفته‌اند. با نگاهی به سیر تحولات اماکن تجاری و بازرگانی، به‌خوبی می‌توان دریافت که رشد جمعیت و به دنبال آن افزایش تقاضا موجب شکل‌گیری نوع جدیدی از مراکز تجاری و بازرگانی شده است. امروزه عرضه و خرید کالاهای مورد نیاز یکی از جنبه‌های مراکز تجاری در نظر گرفته می‌شود و این اماکن از جنبه‌های دیگری مانند گردشگری، تفریح، تحولات اجتماعی و تغییر در سبک زندگی نیز بسیار مورد توجه هستند. احداث مراکز تجاری و بازرگانی، همانند سایر ساختمان‌ها، باعث مصرف گسترده فلزات در کشور می‌شود.

• تحلیل
• ساختمان, ساختمان‌سازی

احداث ساختمان‏های مسکونی یکی از اساسی‎ترین پایه‌های رشد و شکوفایی اقتصادی و افزایش سطح رفاه اجتماعی در جوامع امروزی به شمار می‌رود. ساخت منازل مسکونی بسیار متاثر از شرایط اقتصادی حاکم بر جامعه است و با رکود و یا رونق اقتصادی کشور، ساخت مسکن می‎تواند کاهش و افزایش یابد. در حالی که در جهان این مسئله مهم بسیار مورد توجه قرار می‎گیرد، بررسی روند احداث ساختمان‎های مسکونی کشور در چند دهه اخیر نشان می‎دهد که ساخت مسکن همواره با فرازونشیب‏های فراوانی مواجه بوده و به نظر می‌رسد که لازم است چالش‌ها و فرصت‌های این صنعت بیشتر مورد توجه و موشکافی قرار گیرند. توسعه سرمایه‎گذاری‌ها در پروژه‏های ساخت مسکن، به سبب ارتباط بسیار نزدیک آن با بخش‏های مختلف صنعت، می‎تواند به حرکت چرخ اقتصاد کشور کمک شایانی کند. یکی از صنایع وابسته به ساخت مسکن صنعت فلزات اساسی است که توسعه این بخش مصرف فلزاتی نظیر فولاد، آلومینیوم و مس را به دنبال خواهد داشت.

• تحلیل
• ساختمان, ساختمان‌سازی

صنعت ساختمان‎سازی در کشورهای درحال‌توسعه صنعتی روبه‎رشد به شمار می‏رود و نقشی انکارناپذیر را در اقتصاد این کشورها ایفا می‎کند. این صنعت، فرصت‎های مناسبی را برای ایجاد ارزش افزوده و تولید ثروت فراهم می‎آورَد. به‎علاوه، صنعت ساختمان‎سازی با صنایع پایین‏دستی و بالادستی مانند فلزات اساسی و کانی‌های غیرفلزی ارتباط مستقیمی دارد و توسعه این صنعت، رشد و رونق سایر صنایع را به دنبال خواهد داشت. گفتنی است که صنعت ساختمان به طور مستقیم و غیرمستقیم فرصت‏های شغلی فراوانی را ایجاد می‎کند. در ایران نیز صنعت ساختمان‎سازی سهم بالایی از تولید ناخالص داخلی را به خود اختصاص داده است و پتانسیل‏های فراوانی برای رشد آن در کشور وجود دارد. با این حال، این صنعت از چالش‎هایی مانند سنتی بودن رنج می‎برد.

• تحلیل
• ساختمان, ساختمان‌سازی

در گذشته، ساختمان‎ها با سنگ، چوب، خشت و موادی از این قبیل ساخته می‎شدند، اما امروزه ساختمان‌سازی شکلی متفاوت به خود گرفته است و مواد و مصالح محکم‌تری در احداث ساختمان‏ها به کار می‌روند. در ساخت یک بنا، استحکام و مقاومت ساختمان در برابر فشارهای واردشده بر آن بسیار اهمیت دارد. در صورتی که ساختمان‌ها از استحکام کافی برخوردار نباشند، خسارات‌ مالی و جانی فراوانی به بار می‎آورند. اهمیت پایداری ساختمان‎ها موجب شده است تا فلزاتِ دارای مقاومت و دوام بالا مورد توجه سازندگان قرار گیرند. علاوه بر این، زیبایی ساختمان‎ها و طراحی‎های خلاقانه در نماهای داخلی موجب شده است تا مصرف فلزات در عرصه ساختمان‎سازی گسترش یابد. امروزه طیف وسیعی از فلزات مختلف مانند فولاد، آلومینیوم، مس و ... در صنعت ساختمان‏سازی کاربرد دارند؛ بنابراین توسعه این صنعت تقاضای قابل توجهی را برای فلزات مختلف ایجاد می‌کند.

• یاد‌داشت
• سنگ‌آهن, محصولات میانی فولاد خام

امروزه دولت‌ها تلاش دارند تا با تعریف و اجرای استراتژی‌های مناسب، زمینه مناسبی را برای تسهیل ‌فعالیت کسب‌وکارها و سازماندهی بازارها ایجاد کنند. اما در ایران، مقوله دخالت‌ها و مقررات‌گذاری‌های دولتی بیش از آنکه زمینه‌ساز تسهیل صنعت و بازار کشور باشد خود امروز به چالشی برای صنایع تبدیل شده است. صنعت فولاد در حال حاضر یکی از بخش‌‌های مهم اقتصاد کشور محسوب می‌شود که در سال‌های اخیر مقررات‌گذاری‌ها و دخالت‌های دولتی آسیب‌های سنگینی را به آن وارد کرده است. امید می‌رود که در ماه‌های آتی، با اتکا به نظرات کارشناسان اقتصادی و فعالان بازار، دولت گام‌های مثبتی را برای سامان بخشیدن به وضعیت بازار و صنعت فولاد کشور بردارد.

• یاد‌داشت
• صنعت, معدن

دولت‌ها، برای اجرای قوانین اساسی، از ابزارها و سیاست‌هایی بهره می‌گیرند تا ضمن مداخله و کنترل، وضعیت حاکم بر کشور را با وضعیت مطلوب مطابقت دهند. تنظیم‌گری‎های دولتی در حوزه‌های مختلف اقتصادی، صنعتی و ... از طریق وضع قانون و مقررات اجرایی می‌شوند. مقررات‌گذاری دولتی به معنای تعریف دستورالعمل‌هایی برای کنترل و نظارت بر فعالیت‌های صنعتی، بازارها، امور خدماتی و رفاهی و ... است که در سال‌های اخیر بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. هدف اصلی دولت‎ها از مقررات‌گذاری‌ها تامین منافع عمومی، تنظیم بازار و تامین کالا و خدمات است تا بتوانند فضای رقابتی را در حوزه فعالیت‌های صنعتی ایجاد کنند و از ایجاد بازار انحصاری جلوگیری به عمل آورند. در ایران نیز قانون‌گذاری دولتی با استفاده از الگوبرداری از مدل‌های قانون‌گذاری جهانی در حال پیاده‌سازی است. با این حال، به نظر می‌رسد این مقررات‌گذاری‌ها آن طور که باید و شاید نتوانسته‌اند اهداف مورد نظر را در کشور محقَق سازند.

• یاد‌داشت
• سنگ‌آهن, محصولات میانی فولاد خام

در اغلب کشورهای دنیا، دولت‌ها وظیفه سیاست‌گذاری‌های کلان برای توسعه صنعت و ایجاد فضایی مناسب برای سرمایه‌گذاری‌ و فعالیت‌ بنگاه‌های اقتصادی و تولیدی را بر عهده دارند، اما در ایران، دخالت‌ها و وضع مقررات‌ دولتی، امروز خود یکی از چالش‌های واحدهای معدنی و صنعتی به شمار می‌رود. قیمت‌گذاری دستوری را می‌توان مهم‌ترین شکل دخالت دولت در بازار اغلب محصولات صنعتی کشور دانست؛ سیاستی که اگرچه با هدف کنترل بازارها در دستور کار قرار گرفت، نتیجه آن چیزی جز تلاطم بیشتر بازارها و عدم توازن در سرمایه‌گذاری در زنجیره فولاد کشور نبود.

• تحلیل
• محصولات فولادی, محصولات میانی فولاد خام

در سال‌های اخیر، مقررات‌گذاری‌های دولتی همواره یکی از معضلات زنجیره فولاد کشور بوده است. دولت، با هدف مدیریت بازار، اجرای سیاست‌هایی از جمله تعیین دستوری قیمت‌ها و دخالت در نحوه انجام معاملات را در دستور کار قرار داده است، سیاست‌هایی که نه‌تنها موثر واقع نشده‌اند، بلکه تشدید تلاطمات در صنعت فولاد، کاهش سودآوری واحدهای فعال در زنجیره فولاد و تضییع حقوق سهامداران آن‌ها و ایجاد فضای رانت گسترده در این بازار را در پی داشته‌اند. با این حال، با استقرار دولت جدید و بیان اهداف و استراتژی‌ها، به نظر می‌رسد که می‌توانیم شاهد تحول جدیدی در حوزه نقش‌آفرینی دولت در مدیریت بازارهای محصولات صنعتی از جمله بازار فولاد کشور باشیم؛ مسئله‌ای که می‌تواند تا حد زیادی موجب جذابیت بیشتر حلقه‌های بالادست زنجیره فولاد و هموار شدن مسیر توسعه این صنعت برای تحقق اهداف پیش‌بینی‌شده آن باشد.

• یاد‌داشت
• محصولات میانی فولاد خام

به رغم برخورداری ایران از ذخایر معدنی سنگ‌آهن و منابع انرژی، امروز بسیاری از صنایع فولادی کشور با چالش‌های متعددی در زمینه مدیریت بهای تمام‌شده محصولات خود مواجه هستند. عواملی مانند پایین بودن کیفیت مواد اولیه، نرخ پایین بهره‌برداری از ظرفیت‌ها و مصرف بالاتر انرژی، نسوز و الکترود در مقایسه با متوسط جهانی از جمله مواردی هستند که موجب افزایش نرخ بهای تمامشده صنعت فولاد کشور در مقایسه با سایر کشورها می‌شوند. در همین راستا، شرکت آهن و فولاد ارفع اقدامات متعدد و ارزشمندی را در دستور کار قرار داده که اجرای آن‌ها منجر به بهبود قابل توجه شاخص‌های عملیاتی در سه‌ماهه نخست سال جاری شده است.

• یاد‌داشت
• کک و زغال‌سنگ

نحوه قیمت‌گذاری زغال‌سنگ در کشور موجب شده است تا مقوله بهای تمام‌شده از جنبه بقا و تداوم فعالیت بیش از بازارهای رقابتی حائز اهمیت باشد. صنعت زغال‌سنگ کشور، با قدمتی نزدیک به پنجاه سال، به طور مناسب توسعه نیافته است. روش‌های معدن‌کاری سنتی در این صنعت باعث افزایش هزینه‌ها، شامل نیروی انسانی، مصالح مصرفی، حفریات و سربار تولید می‌شود که این عوامل مستقیما بر بهای تمام‌شده اثرگذارند. در شرکت ذغال‌سنگ نگین طبس، علیرغم کنترل هزینه‌ها، بهای تمام‌شده به میزان قابل توجهی افزایش یافته است و نرخ افزایش هزینه‌ها غالبا از نرخ تورم کشور بیشتر بوده که دلیل آن فزونی افزایش قیمت در نهاده‌های تولید زغال‌سنگ نسبت به شاخص مصرف‌کننده کل کشور است. این شرکت، برای مدیریت بهای تمام‌شده، برنامه‌های کوتاه‌مدت و میان‌مدتی را از طریق کاهش سهم نیروی انسانی از منابع مستقیم تولید و جایگزینی و کاهش سهم مصالح مصرفی تولید زغال‌سنگ هدف‌گذاری کرده است.

• یاد‌داشت
• آهن اسفنجی, صنعت

به نظر می‌رسد که با توجه به هزینه‌های پایین تامین انرژی و یارانه‌های انرژی برای صنعت فولاد، در این صنعت مقوله بهره‌وری و مدیریت بهای تمام‌شده چندان مورد توجه قرار نگرفته است. با این حال، به دلیل وجود چالش‌هایی مانند دسترسی نداشتن به فناوری‌های روز، معضلات تامین انرژی و نرخ بهره‌برداری پایین از ظرفیت‌های ایجادشده، بهای تمام‌شده فولاد کشور بالاتر از نرخ‌های جهانی است. با توجه به رویکرد آزادسازی تدریجی قیمت‌های انرژی و چشم‌اندازهای پیش‌بینی‌شده برای این صنعت، لازم است تا اقدامات جدی‌تری برای توسعه سرمایه‌گذاری در زنجیره فولاد کشور و ارتقای بهره‌وری خطوط تولید این صنعت صورت گیرد.

• یاد‌داشت
• محصولات میانی فولاد خام

لازمه بقا و ماندن در بازار رقابتی ارائه محصولاتی باکیفیت و با مناسب‌ترین قیمت است. به همین دلیل، اغلب بنگاه‌های اقتصادی و واحدهای صنعتی جهان مدیریت بهای تمام‌شده محصولات را در اولویت سیاست‌گذاری‌ها و استراتژی‌های خود قرار می‌دهند. تامین مواد اولیه، استفاده از فناوری‌های روز و ارتقای بهره‌وری از جمله مواردی هستند که تا حد زیادی بر افزایش یا کاهش بهای تمام‌شده یک واحد تولیدی اثرگذارند. در همین راستا شرکت فولاد هرمزگان، به عنوان شرکتی صادرات‌محور، رویکردهای مختلفی را در زمینه بهبود فرایندهای تولید خود لحاظ کرده و توانسته است بهای تمام‌شده محصولات خود را به میزان متوسط جهانی برساند.

• یاد‌داشت
• معدن

فرآیند استخراج در معدن، حساس، دقیق و پرهزینه است. عملکرد و کارآیی مناسب ماشین‌آلات و تجهیزات یکی از پارامترهای بسیار مهم و تاثیرگذار در عملیات استخراج به شمار می‌آید و می‌تواند به‏طور قابل ملاحظه‌ای بر قیمت تمام شده اثر بگذارد. کارآیی ماشین‌آلات و تجهیزات به پارامترهای متعددی نظیر ظرفیت، تعمیر و نگهداری مناسب و آموزش نیروی انسانی وابسته است. در همین راستا، شرکت راهسازی و معدنی مبین، که بخش عمده‌ای از عملیات استخراج معدن مس سونگون را در اختیار دارد، در سال‌های اخیر همواره رویکردهای متعددی را در زمینه ارتقای سطح آماده‌به‌کاری ماشین‌آلات خود در دستور کار قرار داده است. اگرچه مشکلاتی نظیر تحریم‌ها موانعی را بر سر راه تامین قطعات و تعمیر ماشین‌آلات ایجاد کرده‌اند، این شرکت همواره تلاش داشته است تا با تکیه بر توان داخلی و دانش فنی نیروی انسانی خود، در مسیر رشد روزافزون تولید حرکت کند.

• یاد‌داشت
• فلزات نادر, معدن

با تحولات گسترده صنایع و توسعه علوم کامپیوتری، استفاده از مواد معدنی استراتژیک بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. به سبب تمرکز ذخایر معدنی عناصر استراتژیک در چند کشور، تامین این مواد معدنی با چالش‌های فراوانی مواجه شده است. ایران، به عنوان کشوری غنی از مواد معدنی مختلف و قابل استحصال، می‌تواند نقش بسزایی در تامین این فلزات استراتژیک و تولید ثروت ملی از این طریق ایفا کند. در این راستا، مطالعات اکتشافی عامل مهمی در شناسایی پتانسیل‌های مواد معدنی استراتژیک به شمار می‌رود. علاوه بر این، در شرایط سیاسی فعلی که این عناصر شامل قوانین تحریمی شدیدتری هستند، شناسایی منابع مواد معدنی استراتژیک در کشور از اهمیت بیشتری برخوردار است.

• تحلیل
• آلومینیوم

شرکت آلومینیوم المهدی از چهار فایر تولید آند برخوردار است. در سال‌های گذشته و پیش واگذاری المهدی به گروه مپنا ؛ چالش‌هایی نظیر عدم تامین قطعات یدکی و استفاده از قطعات یکی از فایرها به عنوان قطعات یدکی سایر فایرها موجب ‌شد تا تولید یکی از فایرهای این شرکت متوقف شود و آندهای مورد نیاز فرایند تولید شرکت آلومینیوم المهدی از طریق واردات از سایر کشورها تامین گردد. همین امر موجب شد تا همگام با شعار «تولید: پشتیبانی‌ها و مانع‌زدایی‌ها» و استراتژی شرکت آلومینیوم المهدی در خصوص به‌کارگیری کلیه ظرفیت‌های تولیدی این مجموعه، فایر شماره ۴ واحد پخت آند، به رغم فشارها، کارشکنی‌ها و تحریم‌های ظالمانه و با همت متخصصان و پرسنل این شرکت، بازسازی و آماده راه‌اندازی شود.

• تحلیل
• محصولات فولادی

صنعت خودروسازی از جمله بزرگ‌ترین و مهم‌ترین صنایع کشور به شمار می‌رود که در سال‌های اخیر و بر اثر مشکلات اقتصادی و تحریم‌ها، با چالش‌های متعددی مواجه شده است. در همین راستا، وزارت صنعت، معدن و تجارت برنامه‌های گسترده‌ای را برای توسعه و پیشرفت این صنعت در دستور کار قرار داده است. این برنامه تحولی، اهداف کمّی و کیفی متعددی را برای بهبود صنعت خودروسازی کشور و افزایش تولیدات خودرو دنبال می‌کند که از جمله آن‌ها می‌توان به تولید یک میلیون و ۶۰۰ هزار دستگاه خودرو تا پایان سال ۱۴۰۱ و افزایش سه برابری تولید خودرو تا پایان سال ۱۴۰۴ اشاره کرد. در راستای تحقق اهداف تحولیِ کوتاه‌مدت و میان‌مدت صنعت خودروسازی و پشتیبانی از آن، شرکت فولاد مبارکه اقدامات موثری را در دستور کار دارد و با افزایش تولید و کیفیت محصولات خود، به توفیقات بزرگی در این عرصه رسیده است. همچنین این شرکت در نظر دارد که با توسعه خط تولید ورق شرکت ورق خودرو چهارمحال‌وبختیاری، نیاز ۱۰۰ درصدی خورودروسازان به ورق گالوانیزه را تامین کند.