ماهنامه شماره 136

• تحلیل
• انرژی, زیرساخت

اهمیت مقوله زیرساخت‌های انرژی و آب در هموار ساختن مسیر توسعه صنعتی و اجتماعی بر کسی پوشیده نیست. با این حال، ظرفیت‌های فعلی فاصله قابل توجهی با اهداف پیش‌بینی‌شده در برنامه‌های توسعه کشور دارد که دلیل آن را باید در کاهش شدید سرمایه‌گذاری‌ها در این حوزه جست‌وجو کرد. توسعه زیرساخت‌های تامین انرژی و آب، شامل تولید برق و گاز، تصفیه‌خانه‌های آب، خطوط انتقال و توزیع برق و لوله‌های انتقال و توزیع برق و گاز، مستلزم مصرف حجم قابل توجهی از فلزات مختلف است. بر همین اساس و بر مبنای اهداف پیش‌بینی‌شده برای توسعه زیرساخت‌های انرژی در برنامه توسعه کشور، می‌توان سناریوهای مختلفی را برای مصرف فلزات در افزایش ظرفیت زیرساخت‌های انرژی و آب کشور پیش‌بینی کرد.

• تحلیل
• انرژی, زیرساخت

خطوط توزیع آب و جمع‌آوری فاضلاب حلقه آخر زنجیره تامین آب محسوب می‌شوند و دسترسی مردم و واحدهای صنعتی به آب مورد نیازشان را میسر می‌سازند. با توجه به حساسیت تامین پایدار آب در حیات و فعالیت افراد، طراحی مناسب و انتخاب صحیح تجهیزات در احداث زیرساخت‌های توزیع آب از اهمیت بالایی برخوردار است. بخش عمده خطوط لوله و تجهیزات توزیع آب از جنس فولاد ساخته می‌شوند و به همین دلیل، توسعه زیرساخت‌های این حوزه می‌تواند تقاضای قابل توجهی را در بازار فولاد کشور ایجاد کند.

• تحلیل
• انرژی, زیرساخت

فرایند انتقال آب از منابع به تصفیه‌خانه‌ها و سپس به محل مصرف، یکی از پیچیده‌ترین بخش‌های توسعه زیرساخت‌های آب‌رسانی محسوب می‌شود، زیرا طول خطوط انتقال آب بلند است و آب جریان‌یافته در آن‌ها فشار بالایی دارد. به همین دلیل، لازم است تا ملاحظات ویژه‌ای در طراحی این خطوط مد نظر قرار گیرد. انتخاب جنس خطوط لوله و تجهیزات به‌کاررفته در شبکه انتقال یکی از پارامترهای حساس طراحی این شبکه محسوب می‌شود، زیرا باید در مقابل عوامل متعدد فیزیکی و شیمیایی، نظیر تغییرات محیطی، فشار آب و املاح موجود در آب و خاک، مقاوم باشد و در طول سال‌های بهره‌برداری، دچار شکستگی و آسیب نشود. فولاد ماده اولیه اساسی ساخت لوله‌های انتقال آب و تجهیزات مورد استفاده در شبکه انتقال محسوب می‌شود.

• تحلیل
• انرژی, زیرساخت

امروزه تامین آب به یکی از چالش‌های بزرگ جهان تبدیل شده است و بسیاری از کشورها می‌کوشند تا با دسترسی به منابع آب شیرین و نیز توسعه ظرفیت‌های تصفیه و شیرین‌سازی، در مسیر تضمین تامین پایدار آب خود حرکت کنند. این مسئله در مورد ایران اهمیت بسیار بالایی دارد، زیرا سال‌هاست که کشور با مقوله خشک‌سالی و کمبود منابع آب مواجه است و به نظر می‌رسد که لازم است تا اقدامی جدی برای توسعه زیرساخت‌های تامین آب کشور صورت پذیرد. با توجه به حجم بالای مصرف فلزات در تصفیه‌خانه‌های آب، تاثیر توسعه این ظرفیت‌ها بر بازار فلزات کشور قابل بررسی است.

• یاد‌داشت
• محصولات فولادی

با توجه به رشد و توسعه صنایع وابسته به ریخته‌گری، این صنعت از آینده روشنی در جهان برخوردار است. در سال‌های اخیر، تحریم‌های اقتصادی فرصت مناسبی را برای صنعت ریخته‌گری کشور به ‌وجود آورده‌اند تا با تولید قطعات صنایع وابسته، به جایگاه مناسبی دست یابد. شرکت صنایع ریخته‌گری سهند آذرین در سال ۱۳۸۰ فعالیت خود را با هدف ساخت انواع قطعات چدنی آغاز کرد. هم‌اکنون این مجموعه، با استفاده از تکنولوژی مناسب، شناسایی فرصت‌ها و به‌کارگیری نیروهای متخصص، علاوه بر تامین قطعات صنایع داخلی، توانسته است سهمی از بازارهای صادراتی را به خود اختصاص دهد.

• یاد‌داشت
• سرب و روی

در چند سال اخیر قیمت فلز روی، که یکی از فلزات پایه به شمار می‌رود، رو به افزایش بود، اما همزمان با همه‌گیری ویروس کرونا به عنوان بحرانی ناگهانی و نیز کاهش تولیدات صنعتی، قیمت جهانی این فلز روندی کاهشی در پیش گرفت. این روند نزولی قیمت، در کنار شرایط تورمی اقتصاد ایران، بازار داخلی صنعت روی کشور را با تلاطماتی مواجه ساخت. می‌توان گفت عوامل فراوانی در نوسانات قیمت فلز روی دخیل‌اند که برخی از آن‌ها عبارت‌اند از افزایش نرخ تورم، کاهش همزمان منابع استخراج و چالش‌های حوزه انرژی. با وجود معضلات و مشکلات متعدد این حوزه، شرکت ذوب روی اصفهان برنامه‌ریزی‎ها و اقدامات موثری را در دستور کار خود قرار داده است تا از این طریق، نقشی مهم در سودآوری و توسعه این صنعت در کشور داشته باشد.

• یاد‌داشت
• محصولات فولادی, محصولات میانی فولاد خام

بازار جهانی فولاد در دو سال اخیر، به دلیل بحران کرونا، با نوسانات شدیدی همراه بوده است. در ایران، به سبب بحران تحریم‌‌های بین‌المللی علاوه بر بحران کرونا، این بازار نوساناتی دوچندان را تجربه کرده و به رغم اینکه بازار جهانی به روند گذشته خود بازگشته، رکود در ایران تاکنون ماندگاری و پایداری بیشتری داشته است. همچنین، به رغم اِعمال سیاست‌‌های دولتی نظیر تعیین دستوری قیمت‌ها و عرضه‌ اجباری در بورس کالا، شاهد ادامه ‌وضعیت نابسامان زنجیره فولاد در کشور هستیم. با توجه به این مسئله، شرکت سرمایهگذاری و توسعه گلگهر اقدامات مختلفی را در خصوص همسویی با تحولات بازارهای داخلی و بین‌المللی زنجیره فولاد در دستور کار قرار داده است تا بتواند در مسیر تامین نیاز مواد اولیه زنجیره فولاد کشور حرکت کند.

• یاد‌داشت
• محصولات میانی فولاد خام

در صنعت فولاد جهان، چین با اختلافی فاحش رتبه اول را در تولید، صادرات و واردات به خود اختصاص داده است، به گونه‌ای که با جایگاه دوم این رتبه‌بندی، که متعلق به اتحادیه اروپاست، اختلاف بیش از پنج برابری دارد. بنابراین عملکرد بازار فولاد چین بر بازار فولاد کل جهان موثر است. در ایران نیز، به دلیل جایگاه دهم کشور در رتبه‌بندی جهانی، سرمایه‌گذاری‌های قابل توجهی در این صنعت صورت گرفته است. شرکت آهن و فولاد غدیر، با سرمایه‌گذاری‌های بالا، توانسته است به بازارهای بورس و فرابورس وارد شود و موقعیتی مناسب و روبه‌رشد را در توسعه فعالیت‌های خود ایجاد کند.

• یاد‌داشت
• محصولات فولادی

مقوله تعمیر و نگهداری (نت) تجهیزات یکی از پارامترهای اساسی و مهم در تولید واحدهای صنعتی به شمار می‌رود که نقشی اساسی در بهره‌وری و ارتقای سودآوری ایفا می‌کند، زیرا توقفات پیش‌بینی‌نشده در خطوط تولید هزینه‌های سنگینی را بر هر واحد صنعتی تحمیل می‌کنند و کاهش این توقفات به میزان قابل توجهی بر قدرت رقابت بنگاه‌های اقتصادی و تولیدی می‌افزاید. این مقوله در ایران از اهمیت دوچندانی برخوردار است. شرایط اقتصادی و نوسانات ارزی و نیز عامل تحریم‌ها موجب شده‌اند تا بسیاری از واحدهای صنعتی کشور با تنگناهایی در زمینه تامین قطعات و تجهیزات مورد نیاز خود مواجه شوند. با توجه به اهمیت مقوله تعمیر و نگهداری (نت)، شرکت فولاد آذربایجان رویکردهای مختلفی را در زمینه پیاده‌سازی یک سیستم مناسب تعمیر و نگهداری (نت) و نیز بومی‌سازی قطعات مورد نیاز در دستور کار قرار داده است که نتیجه آن به‌وضوح در ارتقای شاخص‌های تولید و کاهش هزینه‌های این شرکت مشاهده می‌شود.

• یاد‌داشت
• سنگ‌آهن

در شروع وابستگی صنایع به ماشین‌آلات و تجهیزات، مسئله خرابی و ازکارافتادگی ماشین‌آلات و تجهیزات چندان مورد توجه صنعتگران نبود و هزینه‌های مربوط به تعمیر ماشین‌آلات جزو هزینه‌های تحمیل‌شده به سازمان به شمار می‌رفت، اما با مکانیزه‌تر شدن ماشین‌آلات خط تولید، مقوله تعمیر و نگهداری بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت. استفاده از استراتژی مناسب، در راستای کاهش هزینه‌های تعمیر و نگهداری، جلوگیری از توقفات ناخواسته خط تولید را منجر می‌شود و به‌نوعی سرمایه‌گذاری برای آینده محسوب می‌گردد. شرکت فولاد سنگان، با پیاده‌سازی استراتژی‌های مناسب در حوزه نگهداری و تعمیر ماشین‎آلات خط تولید، استفاده از تجربیات سایر شرکت‌های فولادی و پرسنل کارآزموده، بسیاری از هزینه‌های نت را در مجموعه خود کاهش داده است. همچنین این شرکت، با بومی‌سازی بسیاری از قطعات، گام بلندی را در راستای بهینه‌سازی هزینه‌های نت برداشته است.

• یاد‌داشت
• محصولات میانی فولاد خام

پس از انقلاب‌های صنعتی، فرایند نگهداری و تعمیرات دستخوش تغییرات فراوانی شد، به طوری که سیستم‌های نگهداری و تعمیرات از رویکردهایی اضطراری به استراتژی‌هایی پیش‌بینانه تغییر رویه دادند. در حال حاضر سهم عمده‌ای از هزینه‌های تولید یک محصول در هر سازمان به سیستم‌های نگهداری و تعمیرات اختصاص دارد. بی‌توجهی به فرایند نگهداری و تعمیرات موجب می‌شود تا فرایند تولید با مشکلات متعددی روبه‌رو شود و کاهش هزینه‌ها در این بخش می‌تواند بهای تمام‌شده محصولات را به طور قابل ملاحظه‌ای کاهش دهد. شرکت آهن و فولاد ارفع، به عنوان یکی از واحدهای فعال در صنعت فولاد، استراتژی‌های مختلفی را در زمینه کاهش هزینه‌های تعمیر و نگهداری ماشین‌آلات و تجهیزات، با در نظر گرفتن چرخه عمر آن‌ها، در مجموعه خود پیاده‌سازی کرده است. همچنین این شرکت درباره هزینه‌های نگهداری و آموزش، دیدگاه متفاوتی دارد و آن را سرمایه‌گذاری برای کاهش هزینه‌های نت در بلندمدت در نظر می‌گیرد. بومی‌سازی قطعات شرکت آهن و فولاد ارفع در شرایط فعلی بخش عمده‌ای از مشکلات این شرکت را برطرف کرده است.

• یاد‌داشت
• محصولات میانی فولاد خام

تعمیر و نگهداری یکی از راهکارهای مهم برای افزایش کارایی و ضریب آماده‌به‌کاری تجهیزات و ماشین‌آلات تلقی می‌شود. توجه به اجرای مناسب تعمیر و نگهداری با رویکردهای مناسب و آینده‌‌نگرانه می‌تواند در کاهش توقفات و افزایش تولید محصولات موثر واقع شود. در همین‌ راستا دفتر فنی و برنامه‌ریزی تعمیرات شرکت فولاد هرمزگان، به عنوان واحد پشتیبانی این واحد صنعتی، با رویکردهایی مختلف، برنامه‌های متعددی را برای تحقق اهداف تعمیر و نگهداری اجرا کرده است. همچنین این واحد، برنامه‌ریزی‌هایی را برای بهبود فرایند نت در دستور کار دارد. افزایش تناژ واحدهای ذوب و احیای شرکت فولاد هرمزگان در سال گذشته از مهم‌ترین نتایج توجه به اهداف تعریف‌شده تعمیر و نگهداری تجهیزات برشمرده می‌شود. همچنین این شرکت، با برنامه‌ریزی درست و به‌موقع برای انجام تعمیرات اساسی سالانه تجهیزات همزمان با توقفات غیرفعال، توانسته است از خاموشی‌های اخیر به نفع صنعت خود بهره ببرد.

• یاد‌داشت
• فروآلیاژ

فروکروم یکی از مواد اولیه صنعت فولاد به شمار می‌رود که با توجه به وجود ذخایر کرومیت در کشور، تولید این محصول نقش بسزایی در تامین مواد اولیه صنایع فولادی و ایجاد ارزش افزوده برای سنگ کرومیت از طریق تولید فروکروم ایفا می‌کند. مجتمع فروکروم جغتای، با ظرفیت اسمی تولید ۲۵ هزار تن فروکروم، در سال ۱۳۸۳ افتتاح شد. واگذاری این مجتمع به بخش خصوصی در سال ۱۳۹۶ موجب شد تا رشد قابل توجهی در آمار تولید این مجموعه پدید آید، به طوری که امروز این مجموعه در کنار تامین نیاز داخلی، در مسیر توسعه صادرات و ارزآوری به کشور نیز حرکت می‌کند. مجتمع فروکروم جغتای هم‌اکنون برنامه‌های مختلفی را در خصوص اجرای طرح‌های توسعه‌ای به منظور ارتقای ظرفیت‌های تولید و نقش‌ آفرینی پررنگ‌تر در اقتصاد استان و کشور در دستور کار دارد.

• تحلیل
• محصولات میانی فولاد خام

در همه کشورها، نهادهای بالادستی و دولت‌ها اقدام به وضع قوانین کنترل‌کننده برای مدیریت بازارها می‌کنند. در بازارهای آزاد، عرضه و تقاضا به عنوان معیار و ملاکی برای برای تعیین قیمت محصولات در نظر گرفته می‌شود و در صورت شرایط رکود و تورم، دولت با شیوه‌هایی مختلف در صدد رفع مشکل برمی‌آید. با این حال، به نظر می‌رسد که در ایران نخستین استراتژی برای مدیریت بازارها در پیش گرفتن قیمت‌گذاری دستوری است؛ رویکردی که در سال‌های اخیر، آثار و پیامدهای منفی بسیاری را برای صنایع کشور به همراه داشته است. اجرای این استراتژی و تعیین قیمت‌ها بدون در نظر گرفتن نرخ کالاها در بازارهای جهانی زمینه را برای فساد و رانت در کشور ایجاد می‌کند و منجر به خروج کالاها از کشور از طریق صادرات و یا قاچاق می‌شود.

• یاد‌داشت
• صنعت

شرکت دانش‌بنیان نوآوران کیمیا مهراز برای اولین بار در کشور موفق به بومی‌سازی و تولید عایق‌های ضدحریق با نام «PERLIFIRE K-۲۰» شده است. این محصول با هدف جلوگیری از پیشرفت آتش‌سوزی، نجات انسان‌ها در حوادث و محافظت از سازه‌ها و تجهیزات طراحی و ساخته می‌شود. هم‌اکنون عایق‌های ضدحریق تولیدشده در این شرکت به ثبت اختراع از سازمان ثبت اسناد و املاک کشور رسیده‌ و بر اساس استاندارد بین‌المللی «IEC۶۰۳۳۲» در آزمایشگاه مرجع استاندار مورد آزمون و تایید قرار گرفته است. در تولید عایق‌های ضدحریق این شرکت از مواد معدنی سازگار با محیط‌زیست استفاده شده است که مهم‌ترین مزیت رقابتی این محصولات با نمونه خارجی محسوب می‌شود. این شرکت، با اولویت قرار دادن مقوله تحقیق و توسعه، تلاش دارد تا سطح تولید محصولات خود را ارتقا دهد و نیاز صنایع کشور به این محصول را تامین کند.

• یاد‌داشت
• معدن

بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست سه مقوله مهم و اثرگذار در فعالیت‌های معدنی هستند که امروزه به صورت یک سیستم مدیریت واحد درآمده‌اند، به طوری‌ که مدیریت «HSE» عهده‌دار كليه مسائل مربوط به بهداشت محیط كار و فعالیت‌های صنعتي محيط‌زيست است. از مهم‌ترین اهدافی که این نظام یکپارچه دنبال می‌کند می‌توان به حفظ سلامت و زندگی انسان و محیط‌زیست اشاره کرد. بدیهی است که توجه به «HSE»، علاوه بر پیشگیری از وقوع حوادث ناگوار در محیط کار، منجر به کاهش هزینه‌های ناشی از این حوادث می‌شود. در همین راستا، مدیریت «HSE» شرکت راهسازی و معدنی مبین در مجتمع مس سونگون اقدامات گسترده‌ای را در دستور کار خود قرار داده است تا با افزایش سطح آگاهی نیروی انسانی، سلامت فردی و زیست‌محیطی را در پروژه‌های این شرکت تضمین کند.