ماهنامه شماره 146

• تحلیل
• آسیا و اقیانوسیه, صادرات

توسعه صادرات به کشورهای همسایه، با توجه به محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها، راهکاری اساسی برای بهبود شرایط اقتصادی از طریق افزایش صادرات در کشور محسوب می‌شود. اگرچه در این مسیر نیز چالش‌ها و موانع داخلی و خارجی بسیاری وجود دارند، به نظر می‌رسد که گام نهادن در آن، مهم‌ترین راهکار موجود برای بهبود شرایط کنونی کشور باشد. علاوه بر آن، با توجه به حجم بالای واردات همسایگان ایران و با بررسی سبد وارداتی آن‌ها، فرصت‌ها و پتانسیل‌های بالایی برای توسعه هر چه بیشتر روابط تجاری به چشم می‌خورند که استفاده از آن‌ها می‌تواند شرایط را برای تجارت خارجی ایران به طور قابل توجهی تغییر دهد.

• تحلیل
• صادرات

صادرات به کشورهای همسایه عنصر مهمی در تجارت خارجی ایران محسوب می‌شود. در این میان، صادرات به کشور عراق، با توجه به عوامل گوناگونی همچون موقعیت جغرافیایی این کشور و داشتن روابط سیاسی مناسب با ایران، همواره بخش مهمی از مبادلات خارجی کشور را شکل داده است. با توجه به مسائل و مشکلات حاصل از تحریم‌ها، گسترش روابط تجاری با کشورهایی همچون عراق می‌تواند فرصتی مناسب برای بهبود شرایط اقتصادی کشور قلمداد شود. حجم بالای واردات عراق و همچنین فرصت‌های ظهوریافته، که ناشی از عوامل مختلف از جمله مسائل سیاسی‌اند، سبب بروز موقعیت‌های مناسبی برای توسعه صادرات به این کشور شده‌اند. به طور کلی، به نظر می‌رسد که باید صادرات به عراق را بستری مناسب برای برون‌رفت کشور از وضع موجود دانست.

• تحلیل
• صادرات

عمان، به عنوان کشوری که از یک طرف وابستگی بالایی به واردات دارد و از طرف دیگر دارای روابط سیاسی و تجاری مناسب با اغلب کشورهای دنیاست، به گزینه‌ای مناسب برای صادرات در کل جهان بدل شده است. اهمیت این مسائل زمانی در ایران پررنگ‌تر می‌شود که شرایط مناسبی که به لحاظ همسایگی با این کشور وجود دارد نیز مد نظر قرار گیرد. بنابراین عمان را می‌توان مقصد مطمئن صادرات به منظور توسعه این حوزه در کشور، به رغم مسائل و مشکلات موجود همچون تحریم‌ها، قلمداد کرد. با این حال، همچنان کاستی‌ها و استفاده نکردن کشور از کل ظرفیت‌ها برای صادرات به عمان به چشم می‌خورَد. با توجه به مزایای فراوان بازار این کشور، مطلوب است که از فرصت‌های مناسب موجود به بهترین شکل برای توسعه تجارت خارجی کشور استفاده شود.

• تحلیل
• صادرات

صادرات، به عنوان موتور محرک اقتصاد کشور و عامل حضور پررنگ‌تر در بازارهای بین‌المللی، از اهمیت بالایی برای کشورها برخوردار است. بسیاری از کارشناسان معتقدند که با توجه به پتانسیل بالای صادرات محصولات کشور به کشورهای همسایه، تقویت ظرفیت‌های موجود در این حوزه می‌تواند به ارزآوری بیشتر و کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی منجر شود. لازمه این امر، تنوع‌بخشی به محصولات صادراتی کشور است، اما بررسی سبد وارداتی کشورهای همسایه ایران نشان می‌دهد که این محصولات در زمره محصولات های‌تک و به‌روز قرار دارند که در حال حاضر امکان ساخت و تولید آن‌ها در کشور نیست که این امر امکان نقش‌آفرینی کشور برای حضور در بازار کشورهای همسایه را بسیار دشوارتر کرده است. علاوه بر این، صادرات به کشورهای همسایه، بنا به دلایل داخلی و همچنین چالش‌های سیاسی و اقتصادی تجارت، در وضعیت چندان مناسبی به سر نمی‌برد.

• یاد‌داشت
• آلومینیوم

آلومینیوم از جمله فلزاتی است که در صنایع خودروسازی و ساختمان کاربردهای فراوانی دارد و به همین سبب، تولید آن بسیار مورد توجه قرار می‌گیرد. این صنعت استراتژیک در زمره صنایع انرژی‌بر جهان قرار دارد. به سبب وجود انرژی ارزان‌قیمت در کشور، صنعت آلومینیوم نیز توسعه یافت، اما هم‌اکنون این صنعت با ریسک‌هایی فراوان در حوزه‌های مختلف مواجه است که در بلندمدت موجب رکود صنعت آلومینیوم خواهد شد. برای مثال، با توجه به کمبود ذخایر بوکسیت مرغوب در کشور، حدود ۷۵ درصد از مواد اولیه مورد نیاز این صنعت از طریق واردات تامین می‌شود. با وجود تحریم‌ها، تامین ماده اولیه ریسکی بزرگ برای صنعت آلومینیوم به شمار می‌رود و تامین انرژی دیگر ریسک بزرگ این صنعت محسوب می‌شود. در حال حاضر، کشورهای حاشیه خلیج فارس به نقش‌آفرینی در صنعت آلومینیوم پرداخته‌اند و مقایسه میزان آلومینیوم تولیدشده در این کشورها با آمار تولید در کشور از بی‌توجهی به ظرفیت‌های خالی صنعت آلومینیوم کشور حکایت دارد.

• تحلیل
• محصولات میانی فولاد خام

در فضاهای پیچیده و مبهم کسب‌وکارهای امروز، ریسک یک مفهوم بنیادین و مهم به شمار می‌آید که اجتناب از وقوع آن تقریبا غیرممکن به نظر می‌رسد. با این حال، با استفاده از برخی ابزارهای مدیریتی، می‌توان برخی ریسک‌‎ها را کنترل کرد و یا به حداقل رساند. این مقوله در صنایع معدنی و فلزی، که پیش‌نیاز فعالیت سایر صنایع محسوب می‌شوند، از اهمیت بالایی برخوردار است. در شرکت فولاد هرمزگان نیز، با نگاهی مدبرانه، ریسک‌های محیط کسب‌وکار شناسایی شده‌اند. با شناسایی نوع ریسک‌ها و تعیین سطح احتمال وقوع هر یک از آن‌ها، این شرکت از ابزارها و تکنیک‌‎های مدیریتی مناسب برای مواجهه با آن‌ها بهره‌مند شده است. استفاده از این ابزارها موجب شده است که شرکت فولاد هرمزگان با بهینه‌ترین سطح احتمال وقوع ریسک، به نقش‌آفرینی در بازارهای داخلی و بین‌المللی بپردازد.

• یاد‌داشت
• صنعت, معدن

فضای کسب‌وکارهای امروز، خصوصا در صنایع معدنی و فلزی، به‌شدت با ریسک و عدم‌ قطعیت همراه شده است. در این فضای پرریسک، هر بنگاهی که بتواند ریسک‌های حوزه فعالیت خود و بازار را بررسی و ارزیابی کند با اطمینان ‌خاطر بیشتری می‌تواند به فعالیت خود ادامه دهد. صنایع معدنی و فلزی نیز، متناسب با حوزه فعالیت خود، با ریسک‌ها و چالش‌های فراوانی مواجه‌اند که هر یک از آن‌ها می‌توانند تداوم فعالیت این بخش را به مخاطره بیندازند و همچنین رقابت‌پذیری این صنایع را در عرصه بین‌المللی با مشکلات متعددی مواجه کنند. این ریسک‌ها در حوزه بازارهای داخلی و بین‌المللی، شرایط اقتصادی و سیاسی کشور و یا ریسک‌های صنعت است. در شرکت هلدینگ گسترش صنایع و معادن ماهان این ریسک‌ها به‌دقت ریشه‌یابی و با استفاده از ابزار مدیریت ریسک، راهکارهای مقابله با آن‌ها اتخاذ می‌شوند.

• تحلیل
• محصولات میانی فولاد خام

در حال حاضر، صنعت فولاد با ریسک‌ها و عدم قطعیت‌های فراوانی مواجه است که شناسایی دقیق و به‌موقع هر یک از این ریسک‌ها و تبدیل آن‌ها به فرصت برای فولادسازان بسیار اهمیت دارد. در شرکت فولاد خوزستان، که از نقش‌آفرینان بزرگ صنعت فولاد کشور به شمار می‌آید، شناسایی و پایش ریسک‌ها به طور مستمر انجام می‌شود که این امر در بهبود عملکرد و ارتقای جایگاه این شرکت در عرصه بازارهای داخلی و بین‌المللی بسیار موثر واقع شده است. ریسک‌ها در شرکت فولاد خوزستان در دو دسته تجاری و عملیاتی قرار می‌گیرند که با کاهش ریسک‌های عملیاتی در این شرکت، بخشی از ریسک‌های تجاری نیز کاهش یافته‌اند. با این حال، رویارویی با برخی از ریسک‌های تجاری اجتناب‌ناپذیر است و شرکت فولاد خوزستان نیز با آن‌ها مواجه خواهد شد.

• یاد‌داشت
• حمل‌ونقل، انبارداری و ارتباطات

صنایع معدنی و فلزی از بسیاری جنبه‌ها برای رشد و توسعه کشور اهمیت دارند. لازمه بهره‌برداری از این پتانسیل نهفته، توسعه ناوگان حمل‎‌ونقل کشور است. برخورداری از زیرساخت‌های حمل‌ونقل با ظرفیت مناسب موجب می‌شود تا سرمایه‌گذاران با اطمینان خاطر بیشتری به سمت سرمایه‌گذاری در بخش معدن و صنایع معدنی روی بیاورند و زمینه توسعه این بخش در کشور بیش از پیش فراهم آید. بدیهی است که نبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل نیز روند توسعه این بخش را دشوارتر می‌سازد. در سال‌های اخیر، ناوگان حمل‌‎ونقل کشور خصوصا در بخش ریلی و هوایی با چالش‌های فراوانی مواجه بوده است که در حال حاضر این دو بخش پاسخگوی نیاز کشور نیستند. بنابراین، با استفاده از تدابیر مدیریتی و ایجاد جذابیت بیشتر برای سرمایه‎‌گذاری در این بخش، می‌توان روند توسعه حمل‌ونقل کشور را بهبود بخشید.

• یاد‌داشت
• حمل‌ونقل، انبارداری و ارتباطات, محصولات میانی فولاد خام

اهمیت بالای حوزه حمل‌ونقل در صنایع گوناگون، به‌خصوص صنعتی بزرگ همچون فولاد، بر کسی پوشیده نیست. از آنجا که هزینه‌های حمل‌ونقل بخش قابل توجهی از بهای تمام‌شده محصولات را تشکیل می‌دهند، کاهش این هزینه‌ها به منزله کاهش بهای تمام‌شده کالا و به دنبال آن، افزایش قدرت رقابت‌ در بازار خواهد بود. به همین دلیل، حمل ریلی در دنیا جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده است و اغلب کشورها برای حمل مواد معدنی از این روش استفاده می‌کنند. با این حال، این حوزه از حمل‌ونقل در ایران آن‌طور که باید توسعه نیافته و همچنان نیز دچار چالش‌های متعددی است. شرکت فولاد لجستیک در حوزه‌های متفاوتی از حمل‌ونقل فعالیت دارد و طبیعتا با چالش‌های یادشده نیز مواجه است. با این حال، امید می‌رود که با هدف بهبود وضعیت اقتصاد کشور، موانع هر چه بیشتری از مسیر پیشِ‌روی این بخش از حمل‌ونقل برداشته شود.

• یاد‌داشت
• آلومینیوم

حمل‌ونقل بخشی مهم در گستره بزرگ صنعت آلومینیوم محسوب می‌شود و به طور ویژه بر گام‌های ابتدایی تا انتهایی این صنعت اثر‌گذار است. در واقع حوزه حمل‌ونقل نقش مهمی را در فرایند تامین مواد اولیه تا انتقال محصول نهایی ایفا می‌کند. شرکت آلومینای ایران، که تنها تولید‌کننده پودر آلومینا در کشور است، در مسیر فعالیت‌های خود همواره با چالش‌های موجود در حوزه حمل‌ونقل رو‌به‌رو بوده است. این چالش‌ها، که ناشی از توسعه ناکافی زیرساخت‌ها در کشور به دلیل تخصیص نیافتن بودجه مناسب برای این امرند، باعث افزایش بهای تمام‌شده محصولات و در نهایت، رقابت‌پذیر نبودن این صنعت می‌شوند. به نظر می‌رسد که در صورت تداوم روند کُند توسعه زیرساخت‌ها، آینده روشنی در انتظار بخش معدن و صنایع معدنی کشور نخواهد بود. تغییر در این وضعیت نیازمند تغییر در سیاست‌گذاری‌ها و تخصیص بودجه بالاتر به این حوزه است.

• یاد‌داشت
• آهن اسفنجی

لجستیک و حمل‌ونقل یکی از پارامترهای اساسی در توسعه صنعت فولاد به شمار می‌آید و در بسیاری از کشورهای دارای این صنعت استراتژیک، تمرکز بر فراهم آوردن زیرساخت‌های لازم برای حمل‌ونقل و لجستیک است تا هزینه‌های ناشی از حمل بار کاهش یابد. با این حال، در ایران، به زیرساخت‌های این بخش و توسعه آن متناسب با روند پیشرفت صنعت فولاد کمتر توجه شده است و هم‌اکنون بسیاری از واحدهای صنعتی و معدنی با چالش‌های متعددی در زمینه حمل‌ونقل دست‌وپنجه نرم می‌کنند. شرکت صنعت فولاد شادگان، که از زیرمجموعه‌های شرکت فولاد خوزستان است، به منظور گذر از چالش‌های فعلی و بهینه‌سازی هزینه‌ها در این بخش، اقدامات مختلفی را در دستور کار قرار داده است.