ماهنامه شماره 151

• تحلیل
• تولید، هزینه و درآمد ملی, زیرساخت

در عصر حاضر، گردشگری به دلیل آن که تاثیر بسزایی بر صنایع دیگر دارد و در عین حال خود زمینه ایجاد اشتغال و افزایش درآمد ارزی را فراهم می‌کند، به یک فاکتور اساسی در رشد و توسعه اقتصادی تبدیل شده و از این رو برای کشورهای در حال توسعه اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. ایران نیز به عنوان کشوری درحال توسعه و با جاذبه‌های گردشگری متنوع، در طول سال‌های گذشته با تخصیص اعتباراتی به زیرساخت‌های گردشگری قدم در راه توسعه گردشگری کشور گذاشته است. بررسی آمارهای ارائه شده از سوی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی گویای آن است که طی سال‌های ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۹ میزان اعتبارات تخصیص‌یافته به زیرساخت‌های گردشگری کشور در یک روند مشخصی قرار نداشته و تحت تاثیر روابط بین‌المللی و ثبات سیاسی کشور با فراز و نشیب‌هایی همراه بوده است.

• تحلیل
• بازرگانی، رستوران و هتلداری, تولید، هزینه و درآمد ملی, حمل‌ونقل، انبارداری و ارتباطات, زیرساخت

گردشگری به عنوان یکی از بزرگترین زیربخش‌های اقتصادی در جهان، در قرن جاری به یکی از مهم‌ترین منابع درآمد و ایجاد فرصت‌های شغلی برای بسیاری از کشورهای دنیا تبدیل شده است و می‌تواند به صورت مستقیم و غیرمستقیم سایر فعالیت‌های اقتصادی را تحت تاثیر قرار دهد، به‌طوری که از آن به عنوان موتور توسعه یاد می‌شود. صنایع دستی و تا حدی هم صنایع حمل‌ونقل و ساخت‌وساز، از جمله صنایعی هستند که می‌توانند تحت تاثیر تحولات گردشگری قرار گیرند. با این حال عملکرد پایین‌تر از ظرفیت بخش گردشگری ایران در سال‌های گذشته، موجب شده است تا عملکرد و جایگاه اغلب این صنایع و فعالیت‌های اقتصادی در اقتصاد کشور از پتانسیل‌های واقعی کمتر باشد.

• تحلیل
• بازرگانی، رستوران و هتلداری, تولید، هزینه و درآمد ملی, حمل‌ونقل، انبارداری و ارتباطات

ایران از نظر جاذبه‌های گردشگری یک کشور غنی به حساب می‌آید و در سطح جهانی نیز از جایگاه مطلوبی برخوردار است. این درحالی است که عملکرد گردشگری ایران در مقیاس جهانی هیچگونه تناسبی با پتانسیل‌های موجود در آن ندارد. بر اساس آمارهای ارائه شده از سوی سازمان جهانی گردشگری و وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، تعداد گردشگران خارجی واردشده به ایران طی سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۹ کمتر از نصف گردشگران خارجی واردشده به کشورهای مصر، امارات متحده عربی و ترکیه در مدت مشابه بوده است. همچنین بالغ بر نیمی از گردشگران خارجی واردشده به ایران، حدود ۷۸ درصد، طی سال‌های ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۹ از چهار کشور عراق، افغانستان، آذربایجان و ترکیه بوده‌اند. این آمارها نشان‌دهنده شکافی عمیق میان پتانسیل‌های موجود و عملکرد گردشگری کشور است که توجه نهادهای مسئول را برای کاهش این شکاف و توسعه گردشگری کشور می‌طلبد.

• تحلیل
• تولید، هزینه و درآمد ملی

سیر تکاملی زندگی بشر و گسترش شهرنشینی باعث شده است تا گردشگری مفهومی جهانی پیدا کند و برای بسیاری از انسان‌ها و حتی دولت‌ها با اهمیت شود، چرا که گردشگری می‌تواند پیامدهای اقتصادی متعددی را برای کشورهای میزبان به دنبال داشته باشد. ایران یکی از معدود کشورهای جهان است که ضمن برخورداری از آثار به جا مانده از کهن‌ترین تمدن‌ها و حکومت‌های جهان، به دلیل قرار داشتن در یک موقعیت جغرافیایی مناسب از تنوع اقلیمی و جاذبه‌های طبیعی خیره‌کننده‌ای بهرمند است و پتانسیل بالایی در حوزه گردشگری دارد. اما علی‌رغم پتانسیل‌های گردشگری موجود در کشور، وجود ضعف‌ها در بخش زیرساخت‌ها باعث شده است تا تنها بخش کوچکی از این پتانسیل‌ها مورد توجه قرار گیرند.

• یاد‌داشت
• محصولات فولادی, محصولات میانی فولاد خام

به طور کلی موضوع جذب مشتری و جلب رضایت آن را می‌توان سنگ بنای بقا و توسعه هر بنگاه اقتصادی دانست، چرا که بدون وجود مشتری، فعالیت و کسب درآمد این بنگاه‌ها امکان‌پذیر نخواهد بود و همین مسئله، سبب شده است که مفهوم «رضایت مشتری» بیش از هر زمان دیگری اهمیت داشته باشد. شرکت فولاد آلیاژی ایران نیز از جمله شرکت‌هایی است که توجه ویژه‌ای به این موضوع دارد و رضایتمندی مشتریان داخلی و خارجی خود را در اولویت اهداف خود قرار می‌دهد. تردیدی نیست که چنین رویکردی می‌تواند تضمینی برای موفقیت هر بنگاه اقتصادی در بلند‌مدت باشد.

• یاد‌داشت
• محصولات میانی فولاد خام

امروزه مشتری‌مداری و جلب رضایت مشتریان به عنوان مهم‌ترین اصل در میان کسب‌وکارهای موفق مطرح است. به‌طوری که می‌توان گفت نتیجه تمام تلاش‌های یک کسب‌وکار در میزان خشنودی و رضایتمندی مشتریان آن کسب‌وکار تبلور می‌یابد. شرکت فولاد هرمزگان به عنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان اسلب فولاد کشور، در طول سال‌های فعالیت خود همواره به دنبال ایجاد تجربه‌ای خوشایند برای مشتریان خود و جلب رضایت آنان از زمان دریافت سفارش محصول تا زمان تحویل و حتی پس از آن بوده است. در این راستا این شرکت بر مبنای نظرسنجی انجام‌شده از مشتریان خود اقدام به ایجاد تنوع در شرایط پرداخت، کاهش در زمان پذیرش مشتریان، پاسخگویی تجاری و پاسخگویی به شکایات مشتریان، جلسات مشترک با مشتریان و ... کرده که رضایت مشتریان را با خود به همراه داشته است.

• یاد‌داشت
• محصولات میانی فولاد خام

شاخص رضایت مشتری روشی برای درک احساس مشتریان نسبت به کسب‌وکارها است و به سازمان نشان می‌دهد که تا چه اندازه می‌تواند انتظارات مشتریان را برآورده کند. برخی از مطالعات نشان می‌دهد که سطوح بالاتر رضایت مشتری منجر به افزایش وفاداری نیز می‌شود که در نهایت منجر به سود بیشتر می‌شود. مطالعات دیگر نشان می‌دهد که مشتریان راضی می‌توانند سودآوری را با معرفی‌ به مشتریان جدید افزایش دهند. از آنجا که ارتباط مستقیمی بین میزان خشنودی مشتریان و درآمد یک کسب‌وکار وجود دارد و امتیاز رضایت مشتری بر نرخ تکرار خرید و وفاداری، تأثیر می‌گذارد، شرکت فولاد خوزستان نیز بر ارتقای سطح رضایت مشتریان خود متمرکز شده که این امر تاثیر بسزایی در بهبود و ارتقای سطح رضایت مشتریان فولاد خوزستان داشته است.

• تحلیل
• مس

مطالعه روندهای کنونی حاکم بر ساختار اقتصادی جهان، از افزایش شدید مصرف و تقاضای مس در سال‌های آینده حکایت دارد و این مسئله برای کشوری مانند ایران که از پتانسیل‌های قابل توجهی در حوزه ذخایر معدنی مس برخوردار است فرصت ارزشمندی به شمار می‌آید تا با سرمایه‌گذاری در توسعه حلقه‌های زنجیره تولید این فلز به نقش‌آفرینی در این بازار استراتژیک بپردازد. صنعت مس در ایران در سال‌های اخیر، متاثر از اقدامات و سرمایه‌گذاری‌های شرکت ملی صنایع مس، رشد و توسعه شگرفی را تجربه کرده است و امروز این شرکت قادر است تا با تولید محصولات استراتژیک و با کیفیت کم‌نظیر در سطح جهان، ضمن تامین نیاز تولیدکنندگان و مشتریان داخلی، به توسعه بازارهای صادراتی خود بپردازد. با این حال، مقایسه جایگاه ایران در سطح جهان از جنبه پتانسیل‌های معدنی و عملکرد تولید کاتد، حاکی از ظرفیت‌های بالقوه قابل توجه برای سرمایه‌گذاری در صنعت مس است و در همین راستا، شرکت ملی صنایع مس ایران برنامه همه‌جانبه‌ای را برای تولید یک میلیون تن کاتد تعریف کرده و در دستور کار خود قرار داده است که اجرایی شدن آن زمینه ارزآوری ۱۰ میلیارد دلاری صنعت مس برای کشور را به دنبال خواهد داشت.

• یاد‌داشت
• محصولات فولادی

به طور کلی، مفهوم قیمت یکی از مفاهیم کلیدی در حوزه اقتصاد محسوب می‌شود که تابع عوامل مختلفی مانند هزینه‌های تولید و فروش، میزان عرضه محصول و تقاضای آن است. بالا یا پایین رفتن قیمت یک کالا یا محصول می‌تواند تا حد زیادی بر عملکرد زنجیره‌های تامین، صنایع پایین‌دستی و مصرف‌کنندگان آن موثر باشد. در سال‌های اخیر زنجیره فولاد ایران با معضلی به نام قیمت‌گذاری دستوری دست به گریبان بوده است که تجربه نشان می‌دهد این شیوه نه تنها بر مدیریت بازار و قیمت‌ها موثر نبوده، بلکه پیامدهای نامطلوبی را نیز به دنبال داشته است. به منظور برون‌رفت از شرایط فعلی، بازگشت به مکانیزم بازار و تعیین قیمت براساس عرضه و تقاضای محصولات راه‌حل مناسبی به نظر می‌رسد.

• یاد‌داشت
• سنگ‌آهن, محصولات میانی فولاد خام

امروزه صنعت فولاد به دلیل کاربرد گسترده‌ای که در صنایع دیگر از جمله ساخت‌وساز و حمل‌ونقل دارد، به یک کالای مهم در سطح جهان تبدیل شده و مسئله تعیین قیمت آن مورد توجه بسیاری از دولت‌ها قرار گرفته است. بررسی روند قیمت جهانی این کالای استراتژیک صنعتی نشان می‌دهد عوامل مختلف اقتصادی و غیراقتصادی می‌تواند در تعیین قیمت محصولات زنجیره فولاد اثر بگذارد، اما در نهایت این مقدار عرضه و تقاضا است که قیمت محصولات این زنجیره را تعیین می‌کند. اما در ایران تا چندی پیش به دلیل شرایط خاص سیاسی و اقتصادی، قیمت محصولات در زنجیره فولاد به صورت دستوری و بر اساس درصدی از قیمت شمش فولاد خوزستان جهت ایجاد توازن در کل زنجیره تعیین می‌شد، هرچند اکنون قیمت محصولات این زنجیره در بورس کالا تعیین می‌شود.

• تحلیل
• انرژی, محصولات میانی فولاد خام

نظام بازار آزاد و تکیه بر سیستم عرضه و تقاضا مهمترین ساز و کار برای تعیین قیمت‌ها و تعادل بازارها در اقتصاد جهان به شمار می‌آید که اجرای آن مزیت‌هایی مانند ایجاد فضای رقابتی و تقسیم متوازن حاشیه سود در زنجیره‌های تامین زنجیره‌های ارزش را در پی دارد. با این حال نحوه شکل‌گیری قیمت بر اساس این مکانیسم در سطح یک کشور گاهی اوقات و در اثر عواملی مانند انحصار و محدودیت سمت تقاضا یا عرضه با شکست مواجه می‌شود که منجر به افزایش یا کاهش نامتعارف قیمت‌ها در اقتصاد می‌گردد. در این شرایط دولت‌ها با هدف کنترل بازار و قیمت‌ها در اقتصاد دخالت می‌کنند که گاهی اوقات به علت سیاست‌های غلط با شکست مواجه می‌شوند. تجربه ایران در این حوزه نشان می‌دهد که مداخلات بیش از حد دولت در اقتصاد و تعیین دستوری قیمت‌ها نه تنها موجب کاهش التهابات بازار نشده بلکه باعث افزایش بیشتر قیمت‌ها و بروز پدیده قاچاق شده است.

• یاد‌داشت
• سرب و روی

ایران از لحاظ ذخایر سرب و روی، در جایگاه ششم جهان قرار دارد و بیش از ۷۰ درصد ذخایر سرب و روی کشور در معدن مهدی‌آباد واقع شده است. با این حال، تولید شمش و کنسانتره این دو محصول متناسب با ذخایر فعلی نیست و کارخانه‌های تولید شمش کشور با وجود کمبود خوراک قابل توجهی در حال فعالیت هستند. تاکنون خوراک واحدهای تولید سرب و روی کشور از معدن انگوران تامین می‌شد، اما سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو) با آگاهی از روند روبه‌اتمام ذخایر اکسیدی این معدن، راه‌اندازی کارخانه‌های تولید کنسانتره سرب و روی مهدی‌آباد را در دستور کار قرار داد. این امر منجر به برگزاری فراخوان جذب سرمایه‌‎گذار در سطح بین‌المللی و در نهایت انتخاب یک کنسرسیوم داخلی به منظور احداث کارخانه‌های فراوری و تولید ۸۰۰ هزار تن کنسانتره سرب و روی با عیار ۳۵ درصد روی و استخراج معدن به همراه تامین زیرساخت‌های لازم شد. معدن سرب و روی مهدی‌آباد از بزرگترین ذخایر دنیا است و حدود ۳ درصد از ذخایر جهان را در بر می‌گیرد. به منظور بهره‌برداری از این ذخیره، کارخانه‌های سولفیدی سرب و روی مهدی‌آباد با ظرفیت تولید هر فاز ۲۰۰ هزار تن کنسانتره ۳۵ درصد روی در آستانه راه‌اندازی است و ۱۴۰ هزار تن از ظرفیت شمش روی کشور را پوشش خواهند داد. تامین آب مورد نیاز مجتمع سرب و روی مهدی‌آباد با اجرای ۱۰۰ کیلومتر خط لوله از محل پساب تصفیه‌خانه یزد به مهدی‌آباد و همچنین تامین برق این مجتمع با احداث پست ۴۰۰ به ۱۳۲ کیلووات و خط انتقال برق ۲۷ کیلومتری به معدن مهدی‌آباد مرتفع شده است.

• تحلیل
• سنگ‌آهن

در دهه‌های اخیر فعالیت‌های صنعتی به واسطه تحولات محیط کسب‌وکار و پیشرفت‌های حوزه دانش و فناوری گسترده‌تر و تخصصی‌تر از گذشته شده‌اند. این امر منجر به شکل‌گیری ساختارهای هولدینگی شده است. شرکت صنعتی و معدنی توسعه فراگیر سناباد (سیمیدکو) از جمله شرکت‌های تابعه هولدینگ فولاد خوزستان به شمار می‌آید که با تولید گندله و کنسانتره سنگ‌آهن نقش مهمی در تامین ماده اولیه، همچنین خلق ارزش و هم‌افزایی این هولدینگ ایفا می‌کند. همچنین در سال‌های اخیر که ریسک‌ها و چالش‌های صنعت فولاد کشور به شدت افزایش یافته، سیمیدکو با استفاده از مشاوره و تجربیات هولدینگ خود، اقدامات متعددی را برای مواجهه با ریسک‌ها در دستور کار قرار داده است. از جمله برنامه‌های این شرکت می‌توان به توافق‌نامه احداث نیروگاه گازی ۴۰ مگاواتی اشاره کرد که راه‌اندازی آن گام بلندی در راستای تحقق تولید پایدار و رسیدن به اهداف و ارزش‌های هولدینگ فولاد خوزستان به شمار می‌آید.

• یاد‌داشت
• آهن اسفنجی

وجود منابع گاز طبیعی فراوان در کشور عاملی برای توسعه صنایع فولادی بر پایه روش‌های احیای مستقیم بوده است. میدرکس مرسوم‌ترین روش تولید آهن‌اسفنجی در جهان به شمار می‌آید و واحدهای احیا مستقیم کشور نیز بر پایه این تکنولوژی شکل گرفتند. با توجه به اینکه روش میدرکس، با محدودیت‌ها و اشکالاتی همراه بود، اولین گام‌ها برای بهبود و رفع اشکالات میدرکس توسط متخصصان ایرانی برداشته شد. تکنولوژی پرد که نسخه باکیفیت‌تر و اصلاح‌شده روش‌های مرسوم تولید آهن‌اسفنجی است، مزیت‌های فراوانی را نسبت به روش‌های قبلی دارد. با اصلاحات انجام شده در روش پرد نسبت به روش میدرکس کیفیت یکنواخت‌تر شده و انرژی کمتری مصرف می‌شود.

• تحلیل
• سنگ‌آهن

با توجه به دغدغه فولادسازان در خصوص تامین مواد اولیه، توسعه و سرمایه‌گذاری در بخش معدن و صنایع معدنی مناسب‌ترین راه‌حل رفع این دغدغه به نظر می‌رسد. در این راستا شرکت توسعه فرآوری صنایع و معادن ماهان سیرجان که از شرکت‌های زیرمجموعه هلدینگ گسترش صنایع و معادن ماهان به شمار می‌آید با پشت سر گذاشتن سالی پربار در استخراج و تولید ماده معدنی، گام بلندی را در راستای توسعه بخش معدن و صنایع معدنی کشور برداشته است. این شرکت با احداث واحدهای خردایش و کنسانتره سنگ‌آهن ضمن تکمیل زنجیره ارزش، به ایفای نقش خود در راستای مسئولیت اجتماعی و اشتغالزایی در منطقه گل‌گهر سیرجان می‌پردازد. علاوه بر این، شرکت توسعه فرآوری صنایع و معادن ماهان سیرجان، پرورش نیروی ماهر و کارآزموده را نیز در اولویت قرار داده است تا مسیر توسعه بخش معدن و صنایع معدنی را هموار کند.