ماهنامه شماره 153

• تحلیل
• آسیا و اقیانوسیه, آفریقا, آمریکای شمالی و جنوبی, اتحادیه اروپا, تولید، هزینه و درآمد ملی, ساختمان‌سازی

بازسازی سازه‌های تخریب‌شده به عنوان مهمترین رکن در فرایند بازیابی در دوره‌های پس از وقوع بلایای طبیعی به دلیل تاثیرات مخربی که این بلایا بر ساختمان‌ها و زیرساخت‌های مناطق شهری و روستایی دارد همواره مورد توجه دولت‌ها بوده است، چرا که بدون بازسازی ساختمان‌ها و زیرساخت‌های تخریب‌شده، بازیابی و بازگرداندن جامعه به شرایط عادی هرگز محقق نخواهد شد. در طول دو دهه اخیر در جهان فرایندهای بازسازی پس از وقوع بلایای طبیعی به نحوی انجام می‌شود که سازه‌های بازسازی‌شده در مواجهه با بلایای طبیعی آتی از مقاومت بالاتری برخوردار باشند. به همین دلیل فرایندهای بازسازی عموما با افزایش مصرف موادی با مقاومت و استحکام بالا همچون فلزات همراه است.

• تحلیل
• تولید، هزینه و درآمد ملی

نظر به آثار مخربی که وقوع بلایای طبیعی از خود در زندگی بشر بر جای می‌گذارد، اتخاذ راهبردهایی قبل، هنگام و بعد از وقوع این بلایا برای کاهش خسارت‌های ناشی از آن ضروری است. بازسازی به عنوان مهمترین اقدام در مدیریت بلایای طبیعی به دلیل ماهیت غیرمترقبه بودن این بلایا از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و شامل اقداماتی همچون تخریب، آواربرداری، پاکسازی و ساخت مجدد ساختمان‌های آسیب‌دیده می‌شود. در ایران دستورالعمل جامعی برای مقابله با بلایای طبیعی به خصوص اقدامات پس از وقوع سانحه وجود دارد. البته کارشناسان معتقدند تمرکز بیش از حد بر مجموعه اقدامات پس از وقوع بلایای طبیعی در کشور و توجه کمتر به مجموعه اقدامات پیشگیرانه باعث شده است تا وقوع این بلایا خرابی‌های گسترده‌ای از خود در کشور بر جای بگذارد.

• تحلیل
• بلایای طبیعی

بلایای طبیعی به رویدادهایی اتلاق می‌شود که از دل طبیعت برخاسته است و بر زندگی انسان‌ها اثر منفی می‌گذارد در حالی که انسان در وقوع آن‌ها هیچ دخالتی نداشته است. فلات ایران از جمله بلاخیزترین مناطق دنیا است به طوری که در طول یک سده گذشته انواع بلایای طبیعی به خصوص سیل و زلزله را در جای‌جای خود تجربه کرده است و این بلایا خسارت‌های جانی و آسیب‌های اقتصادی سنگینی را بر جای گذاشته‌اند. در چند دهه گذشته، دو زلزله رودبار و بم منجر به کشته شدن بیش از ۶۰ هزار نفر و تخریب کامل هزاران ساختمان شدند. موضوعی که لزوم توجه به تقویت زیرساخت‌های شهری را برای مقابله با تاثیرات ویرانگر بلایای طبیعی آشکار می‌سازد.

• تحلیل
• بلایای طبیعی

بلایای طبیعی به عنوان مجموعه‌ای از حوادث که تاثیر منفی بر زندگی انسان‌ها و جوامع می‌گذارد و انسان‌ها در وقوع آن دخالت ندارد، تعریف می‌شود. موقعیت جغرافیایی و اقلیمی ایران به گونه‌ای است که ریسک وقوع بلایای طبیعی به خصوص بلایای هیدرواقلیمی و ژئولوژیکی را بالا می‌برد. سیل، گردوغبار، زلزله و زمین‌لغزش نمونه‌هایی از بلایای طبیعی‌ای هستند که احتمال وقوع آن‌ها در کشور بالا است. بررسی آمار و اطلاعات موجود نشان می‌دهد که در میان مناطق مختلف کشور، مناطق مرکزی و جنوبی بیشتر از سایر مناطق در معرض خطر وقوع سیل و گردوغبار هستند. همچنین در خصوص زمین‌لرزه و زمین‌لغزش نیز آمار و اطلاعات موجود نشان می‌دهد که مناطق شمالی و جنوبی کشور بیش از سایر مناطق در معرض خطر هستند.

• یاد‌داشت
• معدن

چرخه‌های تحقیق و توسعه به عنوان بازوی به‌کارگیری تکنولوژی و نوآوری، می¬تواند به عنوان کلیدی در توسعه اجتماعی و اقتصادی، به منظور رفع شکاف ثروت میان اقتصادهای نوظهور و توسعه‌یافته عمل کنند. با توجه به نقش «رقابت‌پذیری دیجیتال» در میزان کارکرد موثر صنایع و بنگاه‌ها، می‌توان در حال حاضر که نوآوری‌های فنی و ره‌یافت فناوری‌هایی چون هوش مصنوعی به چرخه عملیاتی بنگاه‌ها راه یافته، از مرزهای زوال در صنعت فاصله گرفت و با قطار پیشرفت کشورهای توسعه‌یافته همسو شد.

• یاد‌داشت
• سرب و روی

ظهور فناوری‌های نوین و پیشرفت‌های روزافزون دانش و تکنولوژی در عصر حاضر، سبب ایجاد ارتباط تنگاتنگی میان توان رقابت کسب‌و‌کارها و بهره‌مندی آن‌ها از دانش و تکنولوژی روز شده‌اند. بدیهی است که هدف اساسی هر بنگاه اقتصادی در کسب سود بالاتر و به طور همزمان، کاهش هزینه‌های آن خلاصه می‌شود. در چنین شرایطی، توجه به حوزه تحقیق و توسعه برای کمک به بهبود پارامترهای تولید، به‌کارگیری دانش و فناوری، کاهش هزینه‌ها و در نهایت سودآوری بیشتر در سازمان‌ها ضروری به نظر می‌رسد. شرکت ذوب روی اصفهان نیز از جمله شرکت‌هایی است که نگاه ویژه‌ای را به بحث تحقیق و توسعه در راستای حل مسائل موجود در صنعت روی داشته است و در این زمینه به نتایج قابل توجهی نیز دست یافته است.

• یاد‌داشت
• آلومینیوم

هر نوع كسب‌وكاری براي خلق ثروت‌ به دو بال اساسي نوآوری و بازاریابی نیاز دارد که با توجه به پیشرفت سریع علم و تکنولوژی، این دو مقوله به انجام فرایندهای تحقیق و توسعه وابسته‌‎اند. خروجی این فرایندها منجر به بهبود فرایندهای عملیاتی، تغییر در محصولات پیشین و خلق محصولات جدید می‌شود. بنابراین تحقیق و توسعه یک مزیت رقابتی برای سازمان‌ها به شمار می‌آید و شرکت آلومینای ایران نیز با درک این مسئله از دو دهه گذشته این مهم را محور فعالیت‌‎های خود قرار داده است. واحد «R&D» این شرکت طی دو دهه گذشته اقدامات موثری را در حوزه معدن، صنعت و بازار انجام داده است که نتایج مثبت آن در بهبود عملیات، کاهش مصرف انرژی، بومی‌سازی و ... دیده می‌‎شود. این واحد پس از مشخص کردن اهداف تحقیق و توسعه، برای انجام پروژه‌ها با مراکز دانش‌محور همکاری می‎‌کند که این امر موجب شد تا شرکت آلومینای ایران در سال گذشته به عنوان شرکت برتر در همکاری با شرکت‌های دانش‌بنیان معرفی شود.

• یاد‌داشت
• آهن اسفنجی

دستیابی به چشم‌انداز تعیین‌شده برای صنعت فولاد کشور، رشد پایدار و متوازن تمامی حلقه‌های زنجیره فولاد کشور را می‌طلبد. این مسئله با توجه به شرایط تحریمی سال‌های اخیر، مستلزم نگاهی ویژه به حوزه دانش و تکنولوژی و تکیه بر توان داخلی کشور از طریق تحقیق و توسعه است تا به این ترتیب بتوان ضمن بهبود و بهینه‌سازی فرایندها، نیاز صنعت به واردات را به حداقل رساند. موضوعی که شرکت فولاد شادگان را می‌توان یکی از پیشگامان آن دانست. این شرکت که هدف‌گذاری و چشم‌انداز دستیابی به سهم حداقل ۱.۵ درصد از فولاد کشور در افق ۱۴۰۴ را برای خود ترسیم کرده، در سال‌های اخیر طرح‌های متعددی را در حوزه اعتماد به سازندگان داخلی و شرکت‌های دانش‌بنیان و استفاده از توان این شرکت‌ها برای تامین کالاهای مصرفی خود دنبال کرده که نتیجه این مسئله، بومی‌سازی بسیاری از قطعات و تجهیزات مصرفی در این شرکت و کاهش نیاز آن به واردات بوده است.

• تحلیل
• معدن

موضوع تامین مالی و هزینه‌های بالای آن یکی از معضلات امروز زنجیره فولاد کشور محسوب می‌شود که فرایند توسعه این صنعت را با چالش‌هایی مواجه می‌سازد. در همین راستا، سیاست‌گذاری‌ مناسب از سوی نهادهای بالادستی در خصوص ایجاد هماهنگی میان نهادهای مالی و هسته‌های سرمایه‌گذاری و صنایع، در خصوص تسهیل اعطای تسهیلات با نرخ بهره اقتصادی و به صرفه، موضوعی است که می‌توان روند توسعه زنجیره فولاد کشور را در سال‌های آتی تسریع کند. شرکت فولاد اقلید پارس یکی از بزرگترین طرح‌های در دست احداث زنجیره فولاد و یکی از مهمترین پروژه‌های گروه ملی پیشران اقتصادی کشور به شمار می‌آید که به بهره‌برداری رسیدن آن، در کنار اینکه گام بلندی در مسیر توسعه زنجیره فولاد در مسیر تحقق سند چشم‌انداز ۱۴۰۴ توسعه تلقی می‌شود، تاثیر شگرفی را در رونق و رشد اقتصادی و ایجاد اشتغال در منطقه اقلید فارس خواهد داشت.

• یاد‌داشت
• محصولات فولادی

در صنعت فولاد که نهاده‌های تولید بیشترین سهم از بهای تمام‌شده را به خود اختصاص می‌دهند، برخورداری از نقدینگی کافی متضمن تولید پایدار است. در همین راستا فعالان این صنعت از روش‌های مختلفی برای تامین مالی استفاده می‌کنند که این فرایند می‎تواند از منابع داخلی شرکت و یا خارجی صورت پذیرد. در حال حاضر، بخش عمده تامین سرمایه صنایع فولادی کشور از محل تسهیلات بانکی صورت می‌گیرد، موضوعی که با توجه به بالا بودن نرخ بهره بانکی، هزینه‌های تامین مالی زیادی را به این صنعت تحمیل می‌کند. این مسئله بسیاری از فولادسازان کشور را در تامین هزینه‌هایشان با مشکل کمبود نقدینگی مواجه کرده است. به نظر می‌رسد که نهادهای بالادستی با نگاه ویژه‌ای به تسهیل در فرایند تامین مالی صنعت فولاد، نقش مهمی در برطرف کردن نقدینگی فولادسازان داشته باشند.

• یاد‌داشت
• سنگ‌آهن

از شرکت سیمیدکو می‌توان به عنوان سمبلی از تحول تولید و تحقق توسعه در زنجیره فولاد کشور نام برد. این شرکت توانسته است با خودباوری، تکیه بر دانش متخصصان داخلی و تقویت آموزش و اعتلای سرمایه‌های انسانی خود، از ابتدای شروع فعالیت تاکنون در مسیر افزایش عملکرد تولید و بومی‌سازی قطعات و تجهیزات مصرفی حرکت کند که نتیجه آن، رشد روزافزون درآمدها و مدیریت هزینه‌ها و کاهش نیاز به واردات بوده است. گفتنی است شرکت سیمیدکو در سال‌های اخیر بخش عمده تامین منابع مالی خود را از طریق دریافت تسهیلات بانکی و بازار سرمایه (انتشار اوراق سلف موازی استاندارد کنسانتره سنگ آهن) انجام داده است و رشد درآمدهای این شرکت در سال‌های اخیر و تسویه بدهی‌های بانکی موجب کاهش هزینه‌های مالی شرکت سیمیدکو شده است. با توجه به جایگاه برجسته شرکت سیمیدکو در تامین مواد اولیه گروه فولاد خوزستان و حرکت این هلدینگ به سمت افزایش چند برابری آمار تولیدات، سیمیدکو نیز افزایش دوبرابری ظرفیت تولید کنسانتره و گندله خود را هدف‌گذاری و برنامه‌ریزی کرده است.

• تحلیل
• آسیا و اقیانوسیه, آفریقا, تولید، هزینه و درآمد ملی

رشد و توسعه اقتصادی در گرو تامین مالی قرار دارد، چرا که اگر در اقتصادی منابع مالی مورد نیاز برای سرمایه‌گذاری تامین نشود، رشد و توسعه در آن اقتصاد هرگز محقق نخواهد شد. روش‌های مختلفی برای تامین مالی در یک اقتصاد وجود دارد که هر روش هزینه خاص خود را تحت عنوان هزینه تامین مالی به دنبال دارد. هزینه‌های تامین مالی تحت تاثیر عوامل مختلفی از جمله تغییرات سطح عمومی قیمت‌ها و ریسک سرمایه‌گذاری در کشورها قرار دارد. از طرفی نیز این هزینه‌ها خود می‌توانند بر قیمت و نرخ بیکاری اثرگذار باشند. بررسی آمارهای ارائه شده از سوی بانک جهانی و مقایسه ایران با دو کشور چین و نروژ حداقل در بلندمدت موید همین مسئله است.

• تحلیل
• سنگ‌آهن

موضوع تامین مواد اولیه یکی از چالش‌ها و گلوگاه‌های مهم فعالیت و توسعه صنعت فولاد کشور به شمار می‌آید و عبور از این چالش مستلزم توجه بیشتر و سرمایه‌گذاری در حلقه‌های بالادستی این صنعت است. شرکت سنگ‌آهن گهرزمین یکی از بزرگترین تامین‌کنندگان مواد اولیه صنعت فولاد کشور محسوب می‌شود که در سال‌های اخیر با گام نهادن در مسیر بومی‌سازی، انجام برنامه‌ریزی‌های دقیق تولید و ... در راستای خلق ارزش افزوده بیشتر برای صنعت فولاد کشور تلاش کرده است. بررسی آمارها، حاکی از رشد تولید این شرکت در سال جاری است که این مسئله و تداوم آن می‌تواند عامل موثری برای عبور صنعت فولاد کشور از چالش تامین مواد اولیه باشد.

• یاد‌داشت
• معدن

به طور کلی مواد معدنی به سه دسته کلی تقسیم‌بندی می‌شوند که در دسته اول ذخایر معدنی بزرگ فلزی و شناخته‌شده‌ای مانند آهن، مس و زغال‌سنگ و در دسته دوم مواد معدنی با ذخایر محدودتری مانند کائولن، آلومینا و کرومیت قرار می‌گیرند. دسته سوم عناصری هستند که اغلب در منابع معدنی متعارفی قرار نگرفته‌اند، استخراج و فراوری آن‌ها با پیچیدگی‌های خاصی همراه است و تکنولوژی‌های منحصربه‌فردی را می‌طلبد. در واقع پیشرفت بشر در حوزه‌های مختلف و ظهور تکنولوژی‌های نوین، استفاده از این عناصر معدنی با خواص منحصربه‌فرد را افزایش داده است. با توجه به اهمیت روزافزون عناصر گروه سوم در فعالیت‌های صنعتی و زندگی بشر، لازم است تا رویکردهای مناسبی برای سرمایه‌گذاری در این عرصه با مشارکت با نهادهای علمی و فنی بین‌المللی در دستور کار قرار بگیرد.

• تحلیل
• محصولات میانی فولاد خام

شرکت معدنی و صنعتی چادرملو به عنوان یکی از بزرگترین بازیگران صنعت فولاد کشور به ویژه در حلقه‌های بالادستی آن به شمار می‌آید که در سال‌های اخیر بخش بزرگی از تامین مواد اولیه صنایع فولادی کشور را به دوش کشیده است. این شرکت در راستای ارتقای نقش خود در زنجیره فولاد، همگام با چشم‌انداز این صنعت، طرح‌های توسعه متعددی را در زمینه ارتقای ظرفیت‌ها، خلق ارزش و توسعه زیرساخت‌ها در دستور کار قرار داده است. گفتنی است این شرکت به منظور تامین مالی و تکمیل پروژه‌های یادشده، افزایش سرمایه را در دستور کار قرار داده است. در همین راستا، در مجمع عمومی صاحبان سهام شرکت معدنی و صنعتی چادرملو که در ابتدای اسفندماه برگزار شد، افزایش سرمایه دو مرحله‌ای از محل سود انباشته و مطالبات حال‌شده تصویب شد. به این ترتیب سرمایه این شرکت از ۱۱ هزار و ۹۰۰ میلیارد تومان به ۱۲ هزار و ۱۵۰ میلیارد تومان می‌رسد.

• تحلیل
• محصولات میانی فولاد خام

از شرکت فولاد هرمزگان می‌توان به عنوان نماد و سمبلی از تلاش برای تبدیل چالش‌ها به فرصت‌ها یاد کرد. این شرکت در ماه‌های اخیر توانسته است با تکیه بر توان داخلی و شرکت‌های دانش‌بنیان، موضوع بومی‌سازی قطعات و تجهیزات را به جدیت دنبال کند و به این ترتیب ضمن بی‌تاثیر ساختن تحریم‌ها، نیاز خود را به واردات و خرید خارجی به شدت کاهش دهد. شرکت فولاد هرمزگان همچنین برنامه‌های تولید خود را به نحوی سازماندهی و اجرا کرده است که آسیب‌های ناشی از قطعی‌های مکرر برق و گاز را به حداقل برساند. دستاوردهایی که نتیجه آن‌ها به وضوح در رشد عملکرد تولید و ثبت رکوردهای متعدد تولید روزانه و ماهانه در این شرکت به چشم می‌خورند.