ماهنامه شماره 154

• تحلیل
• تولید، هزینه و درآمد ملی, صادرات, واردات

بحران مالی نوعی عارضه اقتصادی است که به هنگام وقوع در یک کشور، بسته به تعامل اقتصادی آن کشور با اقتصاد جهانی می‌تواند به سایر کشورها سرایت کند. بحران مالی جهانی «GFC» که از آمریکا آغاز شد، به دلیل سطح نسبتا بالای تعامل این کشور با اقتصاد جهانی به سرعت به دیگر کشورها از طریق پخش در شبکه مالی جهانی و همچنین کانال تجارت گسترش یافت. ایران علی‌رغم این که به دلیل وجود تحریم‌های بین‌المللی تعامل چندانی با اقتصاد جهانی ندارد، به دلیل وابستگی شدید به درآمدهای حاصل از فروش نفت در بازارهای جهانی تحت تاثیر این بحران قرار گرفت. بررسی آمارهای ارائه‌شده گویای آن است که برخی متغیرهای کلان اقتصادی همچون حساب تراز پرداخت و بودجه دولت، به این بحران مالی به شدت واکنش منفی نشان دادند که علت اصلی آن می‌تواند کاهش بی‌سابقه درآمدهای حاصل از صادرات نفت در طول این بحران باشد.

• تحلیل
• آسیا و اقیانوسیه, آمریکای شمالی و جنوبی, آهن اسفنجی

تجربه نشان می‌دهد بروز نوسانات اقتصادی و بحران‌های مالی می‌تواند شرایط متفاوتی را برای تعاملات کشورها و روند تحولات اقتصادی فراهم آورد و گاهی حتی به نقطه عطفی برای بروز تغییر مسیر رشد اقتصادی کشورها تبدیل شود. برای مثال پس از بحران مالی ۲۰۰۸ سبب شد نظام مالی و اقتصادی جهان جهت‌گیری جدیدی به سمت ترکیبی از نقش‌آفرینی دولت و بازار داشته باشد. همچنین، این بحران روند اقتصادی بسیاری از کشورها را بسته به تعامل و وابستگی آن‌ها با اقتصاد جهانی دستخوش تغییرات قرار داد. به عنوان نمونه می‌توان به کشورهای زیمبابوه و گینه اشاره کرد که اقتصاد آن‌ها در سال‌های پس از بحران نسبت به سال‌های پیش از آن به صورت چشمگیری تغییر یافت که از جمله علت‌های آن سیاست‌های اقتصادی و تجاری این دو کشور در طول بحران مالی بود.

• تحلیل
• سرب و روی

بحران‌های مالی به هنگام وقوع آثار مخربی را بر پیکره اقتصاد از خود بر جای می‌گذارند. بازار فلزات سرب و روی به دلیل کاربردهای وسیعی که در بخش صنعت دارند از این قاعده مستثنی نیستند. تجربه بحران مالی ۲۰۰۸ نیز نشان می‌دهد مولفه‌های بازار جهانی فلزات سرب و روی حساسیت نسبتا بالایی به وقوع یک بحران مالی دارند. با این حال انتظار می‌رود که بازار جهانی این دو فلز چندان تحت تاثیر بحران بانکی هفته‌های اخیر آمریکا که تا حدی یادآور بحران مالی ۲۰۰۸ است، قرار نگیرد. زیرا این بحران بر خلاف بحران مالی ۲۰۰۸ بیش از آن که ریشه فاندامنتالی داشته باشد، ناشی از وحشت سپرده‌گذاران بوده است.

• تحلیل
• آسیا و اقیانوسیه, آمریکای شمالی و جنوبی, فلزات گرانبها

در سال ۲۰۲۳ همزمان با بحران مالی آمریکا و پیش‌بینی رکود اقتصادی پیش‌رو، بازار فلزات نیز روند متفاوتی را در پیش‌ گرفته‌، به طوری که در این شرایط تجارت و معاملات بسیاری از آن‌ها در شرایط مبهمی قرار گرفته و یا کاهش یافته است. این امر موجب شده است تا بسیاری از سرمایه‌گذاران روی فلزات گرانبهایی مانند طلا و نقره سرمایه‌گذاری کنند. در حال حاضر قیمت طلا در ماه‌های اخیر به بالاترین مقدار خود در بیست سال گذشته رسیده و نقره نیز با افزایش قیمت چشمگیری از سال ۲۰۱۵ مواجه بوده است. با این حال پلاتین و پالادیوم، دو فلز گرانبهای دیگر که اغلب در صنایع های‌تک کاربرد دارند روند نزولی قیمت را در بازه بحران مالی آمریکا داشته‌اند. به نظر می‌رسد که طلا و نقره به سبب ماهیت سرمایه‌ای در زمان رکود، تقاضای بیشتری نسبت به سایر فلزات گرانبها دارند و روند متفاوتی را در پیش می‌گیرند.

• یاد‌داشت
• آهن اسفنجی

وجود شرایط رقابتی در صنعت فولاد و نقش تعیین‌کننده این صنعت در توسعه اقتصادی کشورها، ضرورت ایجاد رویکردهایی همچون توسعه سبد محصول را از سوی شرکت‌های فعال در این حوزه با هدف افزایش رقابت‌پذیری آشکار می‌کند. شرکت توسعه آهن و فولاد گل‌گهر نیز که نقش‌آفرین موثری در صنعت فولاد کشور به حساب می‌آید، همواره توجه ویژه‌ای به این موضوع داشته است. اگرچه این شرکت در حال حاضر تنها در تولید آهن‌اسفنجی فعالیت دارد، اما در نقشه راه استراتژی آن، آرمان تولید ۶ میلیون تن آهن‌اسفنجی، ۵ میلیون تن فولاد، ۳ میلیون تن ورق و یک میلیون و ۵۰۰ هزار تن محصولات نهایی با ارزش افزوده بالا دیده می‌شود که از نگاه ویژه این شرکت به رویکرد توسعه سبد محصول حکایت دارد. تردیدی نیست که فعالیت‌های توسعه‌محور و ارزشمند شرکت توسعه آهن و فولاد گل‌گهر در زنجیره فولاد، نقش به‌سزایی را در ارتقای جایگاه این شرکت و تسهیل تحقق چشم‌انداز تعیین‌شده برای صنعت فولاد کشور در سال ۱۴۰۴ ایفا می‌کند.

• یاد‌داشت
• معدن

در عصر حاضر، با توجه افزایش رقابت‌ها میان بنگاه‌های اقتصادی، توسعه محصول جدید به منظور پاسخ به نیازهای روزافزون بازار امری اجتناب ناپذیر است. در این راستا، مقوله نوآوری در محصولات مبتنی بر تکمیل زنجیره ارزش و هسته‌های ارزش‌آفرینی موجود در زنجیره مورد تاکید قرار می‌گیرد. نوآوری دامنه وسیعی دارد و به صورت کلی متشکل از راهبردهایی است که کسب‌وکارها می‌توانند فناوری مورد نیاز خود را از منابع مختلف به دست آورند. یکی از مهمترین بخش‌های هر اقتصاد که نیازمند پیاده‌سازی و اجرای فرآیند نوآوری جهت ایجاد زیربنای محصولات جدید، خصوصا محصولات راهبردی است و باید این اتفاق نیز صورت گیرد، بخش معدن و صنایع معدنی است. زیرا شرکت‌های معدنی که با به کارگیری نوآوری، زنجیره ارزش خود را به خوبی مدیریت می‌کنند، قادرند منبع قابل توجهی از مزیت رقابتی و ارزش افزوده را در بازار محصولات معدنی ایجاد کنند.

• تحلیل
• صنعت

مجموعه‌ فعالیت‌های سازمان برای تولید و اضافه کردن محصول و یا محصولات جدید به سبد فعلی به منظور افزایش سهم از بازار و کسب سود بیشتر، فرایند مدیریت سبد محصول (پورتفولیوی محصولات) نامیده می‌شود. این فرایند به درک چگونگی قرارگیری یک محصول در استراتژی‌های‌ کلی و سرمایه‌گذاری سازمان کمک می‌کند. در شرکت گسترش صنایع و معادن ماهان که با رسالت توسعه همه‌جانبه‌ زنجیره تامین پا به عرصه وجود نهاده است، پروژه‌ها سبد محصولات را شکل می‌دهند. این شرکت با استفاده از استراتژی توسعه سبد محصولات و آنالیز بهینه سبد فعلی، نسبت به سرمایه‌گذاری در پروژه‌های سرمایه‌پذیر صنعتی و معدنی مانند زنجیره فولاد، سرب، روی و مس اقدام کرده است. این امر موجب شده است تا شرکت گسترش صنایع و معادن ماهان با سبدی متنوع از محصولات مختلف و ریسک پایین، برای سرمایه‌گذاری روی پروژه‎ها و ورود به بازارهای جدید برنامه‌ریزی کند.

• یاد‌داشت
• سنگ‌آهن, محصولات میانی فولاد خام

در شرایط امروز بازارها، از توسعه سبد محصول به عنوان یکی از رویکردهای تاثیرگذار در ارتقای جایگاه بنگاه‌های تولیدی یاد می‌شود. این مسئله که ناشی از افزایش فضای رقابتی و پیچیده‌تر شدن معادلات برای تداوم فعالیت بنگاه‌های تولیدی است، لزوم توجه ویژه به عرضه محصولات جدید و بهبود ویژگی آن‌ها را آشکار می‌کند. شرکت معدنی و صنعتی چادرملو از بزرگترین شرکت‌های فعال در زنجیره فولاد محسوب می‌شود که برای تداوم روند رو به رشد خود، نگاه ویژه‌ای به رویکرد توسعه سبد محصولات خود داشته است. این موضوع نه تنها به هموارتر شدن مسیر فعالیت این شرکت کمک می‌کند، بلکه زمینه رشد و توسعه سایر صنایع وابسته را نیز فراهم خواهد کرد.

• تحلیل
• تولید، هزینه و درآمد ملی

با توجه به روند جهانی‌شدن و گسترش تجارت بر محور مزیت‌های نسبی، زنجیره‌های تولید اقتصاد ایران در زیربخش‌های مختلف به تجارت بین‌الملل وابسته‌ است. از این رو تولید و آینده‌ شمار زیادی از بنگاه‌ها و واحدهای صنعتی داخلی به نوعی وابسته و تحت تاثیر بازار ارز و نوسانات آن قرار دارد. قیمت بسیاری از کالاها در کشور همگام و در پیوندِ با نرخ ارزهای خارجی در تکاپو و حرکت‌ است و این مسئله بازار ارز را در قلب سیاست و اقتصاد کشور قرار می‌دهد. با توجه به این مسئله، رشدهای ناگهانی و یکباره نرخ ارز در ماه‌های اخیر آسیب‌ها و تلاطمات شدیدی را به اقتصاد ایران وارد آورده است.

• یاد‌داشت
• سرب و روی

هدف نهایی فعالیت هر بنگاه اقتصادی را می‌توان در سود‌آوری و ایجاد ارزش افزوده برای ذی‌نفعان آن خلاصه کرد. تردیدی نیست که متغیرها و پارامترهای متعددی در این مسیر تاثیرگذارند که عوامل داخلی و خارجی متفاوتی را در بر می‌گیرند. در این میان، از پدیده نوسانات قیمتی به عنوان یکی از عوامل تاثیرگذار یاد می‌شود که می‌تواند با اثرگذاری بر بهای تمام‌شده محصولات، عملکرد سودآوری بنگاه اقتصادی را نیز متاثر سازد. از این رو، لازم است که با داشتن رویکردهایی، حرکت امن‌تری را در مسیر تحقق اهداف سازمانی تجربه کرد. شرکت ذوب روی اصفهان نیز از جمله شرکت‌های فعالی محسوب می‌شود که طبیعتا در مسیر فعالیت خود با این موضوع رو‌به‌رو بوده و سیاست‌هایی را نیز برای گذر از آن‌ها اتخاذ کرده است.

• یاد‌داشت
• آهن اسفنجی

نوسانات نرخ ارز از جمله ریسک‎‌های مهم سیستماتیک بنگاه‌های اقتصادی است که می‌تواند با تغییر در جریان‌‎های مالی، فعالیت سازمان‌ها را تحت تاثیر قرار دهد. با توجه به نوسانات شدید نرخ ارز در سال‌های اخیر، مدیریت آن یکی از مهمترین مسائل بنگاه‌های اقتصادی به شمار می‌آید. در همین راستا شرکت صنعت فولاد شادگان با مدیریت و بهینه‌سازی هزینه‌های تولید توانسته است اثرات منفی ناشی از نوسانات ارزی را کمتر کند و حاشیه سود بیش از ۲۱ درصد را در شش ماهه نخست سال ۱۴۰۱ رقم بزند. با این حال شرکت صنعت فولاد شادگان طرح‌ها و برنامه‌های متعددی را در دستور کار دارد که در صورت نااطمینانی از ثبات نرخ ارز نمی‌تواند پیش‌بینی درستی از زمان و هزینه‌های بهره‌برداری آن‌ها داشت. بالطبع این امر در آینده بر برنامه‌ریزی تولید نیز اثرات نامطلوبی دارد.

• تحلیل
• سنگ‌آهن

شرکت صنایع معدنی فولاد سنگان خراسان از جمله نقش‌‌آفرینان مطرح زنجیره فولاد در شمال‌شرق کشور است که در سال ۱۴۰۱ به رغم وجود ریسک‌های فراوان صنایع معدنی و فلزی در مسیر رشد تولید در سایه رکوردشکنی‌ها حرکت کرده است. این شرکت با توجه به نقش اثرگذار خود در تامین گندله هلدینگ فولاد مبارکه، برنامه‌ تحقق تولید بیش از ظرفیت اسمی را در دستور کار دارد. با این حال ریسک نوسانات نرخ ارز مسئله‌ای است که در دو سال اخیر پررنگ‌تر از گذشته بر عملکرد بنگاه‌های اقتصادی از جمله صنایع معدنی فولاد سنگان خراسان اثر گذاشته است. این شرکت با تعریف و اجرای طرح‌هایی مانند احداث نیروگاه بادی، هوشمندسازی خط تولید و بهبود ظرفیت حمل و بارگیری در صدد کم اثر کردن اثرات نامطلوب ریسک نوسانات ارزی و بهبود هزینه‌های تولید و خلق ارزش بیشتر است.

• تحلیل
• سنگ‌آهن

برخورداری ایران از ذخایر غنی معدنی سنگ‌آهن، زمینه مناسبی را برای توسعه زنجیره فولاد فراهم کرده است. شرکت صنعتی و معدنی توسعه فراگیر سناباد (سیمیدکو) از جمله شرکت‌های فعال در بخش تامین مواد اولیه صنعت فولاد است که جایگاه مهمی را در تکمیل زنجیره ارزش این صنعت در اختیار دارد. بررسی عملکرد این شرکت در حوزه‌های گوناگون تولید، بومی‌سازی، مسئولیت‌های اجتماعی و ... در سال ۱۴۰۱، بیانگر ثبت دستاوردهای ارزشمند و رکوردهای بی‌بدیلی است که این مسئله چشم‌انداز روشنی را برای رشد و توسعه هر چه بیشتر بخش معدن و صنایع معدنی کشور و تحقق چشم‌انداز صنعت فولاد ایجاد می‌کند.

• یاد‌داشت
• سنگ‌آهن

بدیهی است که کیفیت هر محصول تولیدی، به خواص و پارامترهای مختلفی در مواد اولیه آن محصول وابسته است. این عوامل که بسته به حوزه مد نظر، بسیاری از خواص فیزیکی و شیمیایی را در بر می‌گیرند، به طور مستقیم بر کیفیت محصولات تولیدی صنایع مختلف اثرگذارند. زنجیره فولاد نیز از این قاعده مستثنی نیست و با توجه به اینکه هر یک از حلقه‌های این زنجیره، مواد اولیه حلقه بعدی محسوب می‌شوند، این موضوع از اهمیت بالایی برخوردار است. در بخش تولید گندله نیز، از کنسانتره به عنوان ماده اولیه تولید استفاده می‌شود و خواص و ویژگی‌های آن، عواملی تعیین‌کننده در کیفیت گندله تولیدی به حساب می‌آیند که تاثیر آن به حلقه‌های نهایی زنجیره فولاد نیز تسری خواهد یافت.

• تحلیل
• محصولات میانی فولاد خام

با توجه به نقش بی‌بدیل صنعت فولاد در اقتصاد کشور، شرکت فولاد هرمزگان به عنوان بازیگری به‌نام در این صنعت، گام‌های بلندی را در راستای سودآوری و توسعه حداکثری این صنعت بر می‌دارد. این شرکت پس از رسیدن به سطح مطلوبی از سود طی چند سال گذشته و گذر از بحران‌های جهانی و چالش‌های داخلی در سال ۱۴۰۱ پروژه‌های توسعه‌ای متعدد از جمله افزایش ظرفیت تولید و ذخیره‌سازی آهن‌اسفنجی در دستور کار قرار داد. شرکت فولاد هرمزگان به منظور تامین مالی طرح‌ها و پروژه‌های مذکور نسبت به افزایش سرمایه از محل سود انباشته اقدام کرد که به این ترتیب سرمایه جدید شرکت به ۴۹ هزار میلیارد ريال می‌رسد. این شرکت در راستای دستیابی به اهداف و برنامه‌هایش به مقوله سرمایه‌گذاری روی نیروی انسانی و ایجاد فرهنگ مشتری‌مداری نیز توجه داشته و در سال گذشته موفق به دریافت تندیس سه ستاره واحد مشتری‌مداری شده است.

• تحلیل
• سنگ‌آهن

در چشم‌انداز ترسیم‌شده برای صنعت فولاد کشور، تولید ۵۵ میلیون تن فولاد در سال ۱۴۰۴ هدف‌گذاری شده است. بدیهی است که رشد تولید در هر صنعتی، قبل از هر چیز مستلزم تامین پایدار و با‌کیفیت مواد اولیه است. این مسئله در مقیاس بزرگی همچون صنعت فولاد بیشتر خودنمایی می‌کند. از طرف دیگر، پتانسیل بالقوه کشور به لحاظ برخورداری از ذخایر معدنی و به طور خاص سنگ‌آهن، شرایط مطلوبی را برای صنعت فولاد کشور فراهم کرده است که خود فعالیت موثر شرکت‌های معدنی را برای بهره‌مندی از آن می‌طلبد. شرکت سنگ‌آهن گهرزمین از جمله شرکت‌هایی است که در همین مسیر گام بر‌می‌دارد و نقش انکارناپذیری را در توسعه صنعت فولاد کشور از طریق تامین مواد اولیه این صنعت ایفا می‌کند.