ماهنامه شماره 186

• تحلیل
• آسیا و اقیانوسیه, محصولات میانی فولاد خام

صنایع فلزی کشورهای حاشیه خلیج فارس طی دو دهه اخیر رشد قابل توجهی داشته‌اند و نقش مهمی در تنوع‌بخشی اقتصادی منطقه ایفا می‌کنند. البته ریشه توسعه این صنایع را می‌توان در روند فزاینده توسعه زیرساخت‌های شهری و صنعتی در کشورهای این منطقه جست‌وجو کرد که منجر به ایجاد بازار مصرف مهمی برای فلزات حیاتی شده است. در بخش آلومینیوم، پنج شرکت اصلی در امارات متحده عربی، بحرین، عربستان سعودی، قطر و عمان، ظرفیت تولید منطقه را به حدود ۶.۴ میلیون تن رسانده‌اند که در تمامی فعالیت‌های صنعتی این کشورها، تمرکز بر بهره‌وری، محصولات با ارزش افزوده بالاتر و آلومینیوم کم‌کربن مورد توجه قرار گرفته است. صنعت فولاد نیز عمدتا در عربستان سعودی، امارات متحده عربی و عمان توسعه یافته و تولید فولاد خام در این سه کشور، مجموعا از ۳.۸ میلیون تن در سال ۲۰۰۰ به ۱۶.۳ میلیون تن در سال ۲۰۲۴ رسیده است. تولید مس در این منطقه نیز توسط عمان و عربستان سعودی هدایت می‌شود اما با توجه به محدودبودن دامنه تولید در آن‌ها، عمده کشورهای این منطقه برای تامین نیاز خود به محصولات گروه مس، به واردات متکی هستند.

• تحلیل
• انرژی

مصرف انرژی و بهره‌وری آن از شاخص‌های کلیدی در تحلیل توسعه اقتصادی و رفاه جوامع به شمار می‌رود. سرانه مصرف انرژی و شدت مصرف انرژی، به ترتیب نشان‌دهنده میزان انرژی مورد استفاده به ازای هر فرد و مقدار انرژی مصرفی برای تولید یک واحد تولید ناخالص داخلی هستند و می‌توانند تصویری روشن از کیفیت رشد اقتصادی کشورها ارائه دهند. بررسی روندهای جهانی نشان می‌دهد که کشورهای توسعه‌یافته توانسته‌اند با بهبود بهره‌وری و به‌کارگیری فناوری‌های کم‌مصرف، سرانه مصرف و شدت مصرف انرژی را به تدریج کاهش دهند، در حالی که در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، این شاخص‌ها همچنان افزایشی است. پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که مصرف انرژی جهانی و تقاضای برق در دهه‌های آینده افزایش خواهد داشت، اما بهره‌وری و اصلاح ساختار اقتصادی می‌تواند شدت و سرانه مصرف انرژی را کنترل کند. تحلیل این شاخص‌ها، همراه با داده‌های عددی و روندهای بلندمدت، ابزاری مؤثر را برای ارزیابی توسعه پایدار و برنامه‌ریزی انرژی در سطح جهانی فراهم می‌آورد.

• تحلیل
• محصولات میانی فولاد خام

تحلیل فرایند توسعه اقتصادی در جهان نشان می‌دهد که مصرف مواد پایه صنعتی همچنان می‌تواند سرنخ‌های مهمی از مسیر رشد کشورها ارائه دهد. در این چارچوب، فولاد به‌عنوان یکی از نهاده‌های بنیادین صنعتی، امکان بررسی پیوند میان ساختار اقتصادی و الگوی توسعه را فراهم می‌کند. بررسی شدت مصرف فولاد نسبت به تولید ناخالص داخلی بیانگر آن است که این شاخص در اغلب مناطق جهان روندی کاهشی را تجربه کرده که بازتاب‌دهنده افزایش بهره‌وری، اشباع زیرساختی و تغییر ترکیب فعالیت‌های اقتصادی است. از سوی دیگر، سرانه مصرف فولاد میان کشورها و مناطق مختلف رفتارهای متفاوتی دارد؛ اقتصادهای نوظهور با رشد سریع سرانه مصرف فولاد مواجه بوده‌اند، در حالی که در اقتصادهای پیشرفته این شاخص به سطحی پایدار یا کاهشی رسیده است. نتایج نشان می‌دهد که توجه به جهت و شتاب تغییرات این شاخص‌ها، بیش از مقادیر مطلق آن‌ها، برای درک مرحله توسعه اقتصادی کشورها ضروری است.

• تحلیل
• آلومینیوم

آلومینیوم امروز به ستون فقرات اقتصاد مدرن تبدیل شده و جایگاه خود را در زنجیره ارزش جهانی تثبیت کرده است. روند مصرف آن در کشورهای پیشرفته و در حال توسعه، بازتابی از سطح توسعه صنعتی، ظرفیت‌های زیرساختی و توانمندی‌های نوآورانه اقتصادهاست. نقش آلومینیوم در حمل‌ونقل، ساختمان، فناوری و انرژی‌های نو، نه تنها محرک رشد اقتصادی و اشتغال، بلکه شاخصی برای سنجش رقابت‌پذیری ملی و توسعه پایدار است. اهمیت این فلز در شکل‌دهی اقتصاد مدرن، جایگاه آن را در تصمیم‌گیری‌های استراتژیک جهانی تثبیت کرده است.

• تحلیل
• سنگ‌آهن

در سال‌های اخیر، بروز ریسک‌ها و عدم قطعیت در زنجیره فولاد کشور، با تحت تاثیر قرار دادن برنامه‌های تولید و ثبات عملیاتی، موجب افزایش هزینه‌ها و بالا رفتن نقطه سربه‌سری به عنوان شاخص تعیین‌کننده حفظ عملکرد و پایداری بنگاه‎ها در زنجیره شده است. در چنین شرایطی، تمرکز بر مدیریت مصرف بهینه منابع، کاهش هزینه‌های تولید، افزایش بهره‌وری و سرمایه‌گذاری برای توسعه زیرساخت‌ها به عنوان راهکارهایی برای ارتقای تاب‌آوری به شمار می‌آیند. در این میان، شرکت صنعتی و معدنی توسعه فراگیر سناباد با تمرکز بر تامین پایدار انرژی، مدیریت آب و هوشمندسازی فرایندهای تولید، در مسیر حفظ تعادل هزینه‌ها و درآمدها گام برداشته که این مسئله موجب حفظ حاشیه سود مطمئن و افزایش تاب‌آوری عملیاتی این شرکت در سال‌های اخیر شده است.

• تحلیل
• معدن

تاب‌آوری صنعت مس ایران امروز بر پایه تقویت بنیان‌های تولید، توسعه فعالیت‌های اکتشافی و ایجاد پشتوانه‌های پایدار برای تامین انرژی و آب استوار است. در این میان، شرکت ملی صنایع مس ایران، به عنوان بزرگترین متولی این صنعت، با تمرکز بر توسعه زنجیره ارزش و یکپارچه‌سازی برنامه‌های توسعه‌ای، عملیاتی و فناورانه، مسیر تازه‌ای را برای افزایش پایداری و تاب‌آوری ترسیم کرده است؛ مسیری که از شناسایی منابع جدید آغاز می‌شود و با ارتقای ظرفیت‌های تولید و استفاده از فناوری‌های نو برای مدیریت هوشمند ادامه می‌یابد. در ادامه این مسیر، فملی با سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های انرژی و آب و به‌کارگیری سامانه‌های داده‌محور، امکان نظارت مستمر بر عملیات تولید را فراهم کرده و تاب‌آوری را در صنعت مس کشور به شکل موثری تقویت کرده است.

• تحلیل
• سنگ‌آهن

با توجه به ناترازی‌های انرژی و افزایش هزینه‌های تولید، زنجیره فولاد کشور در نقطه‌ای حساس قرار گرفته است که این ریسک‌ها و عدم قطعیت‌ها، مرز میان سودآوری و زیانده شدن بنگاه‌های اقتصادی را باریک کرده است. در چنین شرایطی، تاب‌آوری بنگاه‌ها، بسیار به توانایی مدیریت هوشمند هزینه‌ها، ارتقای بهره‌وری عملیاتی و استفاده از تکنولوژی‌های نوین به عنوان عوامل موثر بر کاهش نقطه سربه‌سر تولید بستگی دارد؛ موضوعاتی که شرکت صنایع معدنی فولاد سنگان با نگاهی فراگیر و همه‌جانبه آن‌ها را محور افزایش تاب‌آوری عملیاتی خود قرار داده است. مجموعه اقدامات و برنامه‌های این شرکت نشان می‌دهد که تلفیق برنامه‌ریزی هدفمند، هوشمندسازی خطوط تولید، تمرکز بر بومی‌سازی تجهیزات و استفاده از ابزارها و راهکارهای نوین تامین مالی، ضمن کاهش نقطه آسیب‌پذیری در برابر شوک‌ها و ریسک‌های صنعت، مسیر دستیابی به ثبات عملیاتی و سودآوری پایدار را هموار می‌کند.

• تحلیل
• محصولات فولادی, محصولات میانی فولاد خام

در فضای پر از چالش و نااطمینانی صنعت و به طور خاص صنعت فولاد، حرکت از توسعه کمی به سمت تولید فولادهای خاص و با ارزش‌افزوده بالا به‌ عنوان راهبردی کلیدی برای تقویت تاب‌آوری این صنعت مطرح است. در این میان، شرکت فولاد مبارکه، به ‌عنوان بازیگر استراتژیک صنعت فولاد کشور، با تدوین نقشه راهی آینده‌نگر، به طور همزمان در جهت پایداری تولید، بهره‌وری منابع و ارتقای جایگاه رقابتی خود گام برداشته است. اقدامات شرکت فولاد مبارکه در زمینه اقتصاد چرخشی، مدیریت هوشمند انرژی، تحول دیجیتال و توسعه گریدهای خاص فولادی، گواهی بر جایگاه پیشروی این شرکت در مسیر کاهش آسیب‌پذیری، افزایش ارزش‌افزوده و تقویت تاب‌آوری صنعت فولاد ایران در مواجهه با عدم‌قطعیت‌های داخلی و بین‌المللی محسوب می‌شود.

• یاد‌داشت
• آهن اسفنجی

در محیط کسب‌وکار، میزان پویایی و رقابت‌‎پذیری سازمان‌ها و توانایی آن‌ها در خلق ارزش بیش از هر چیز به کیفیت عملکرد سرمایه انسانی و سطح بهره‌وری آن‌ها وابسته است. این مسئله در شرکت صنعت فولاد شادگان به عنوان شرکتی پیشرو و جوان در زنجیره فولاد اهمیت بسیاری دارد، به طوری که بخش قابل توجهی از برنامه‌های این شرکت معطوف به تقویت آموزش و ارتقای منابع انسانی شده است. ارزیابی شاخص‌های ارزش افزوده سرانه و کارآمدی نیروی کار نشان می‌دهد که این شرکت توانسته است با تلفیق توسعه فناورانه، بهبود فرایندها و توانمندسازی منابع انسانی، تاب‌آوری و توان خلق ارزش را در مجموعه خود افزایش دهد؛ موضوعی که زمینه‌ساز شکل‌گیری فرهنگی مبتنی بر یادگیری، نوآوری و بلوغ سازمانی در شرکت صنعت فولاد شادگان است.

• یاد‌داشت
• صنعت

نوآوری به‌ عنوان عاملی کلیدی در عصر حاضر، موجب بهبود کارایی، ارتقای توانمندی‌ها و ایجاد محیطی خلاق و پویا می‌شود و زمینه لازم برای بهره‌برداری موثر از دارایی‌ها و سرمایه‌ها را فراهم می‌آورد. بررسی جایگاه نوآوری در سازمان همچنین نشان از نقش موثر آن در تقویت عملکرد و خلق ارزش دارد. از طرفی، بهره‌گیری از رویکردهای داده‌محور و مدیریت منابع انسانی دیجیتال نیز امکان تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد، بهبود فرایندها و افزایش اثرگذاری خدمات را فراهم می‌آورد. این ترکیب نوآوری و بهره‌وری، سازمان‌ها را قادر می‌سازد تا ارزش بیشتری برای ذی‌نفعان خلق و عملکرد پایدار و رقابتی خود را تضمین کنند.

• تحلیل
• صنعت

بهره‌وری نیروی کار به‌مثابه پیشران اصلی رشد پایدار، معیاری کلیدی برای سنجش توان یک اقتصاد در تبدیل منابع به ثروت به شمار می‌آید. شاخص ارزش افزوده به ازای هر نیروی کار و یا یک ساعت کار، میزان کارایی و سهم واقعی هر فرد شاغل را در فرایند تولید و خلق ثروت نشان می‌دهد. افزایش این شاخص‌ها در سطح بنگاه و یا اقتصاد کلان، به معنای استفاده بهینه‌تر از مهارت نیروی کار، زمان و ابزار تولید در تولید کالا و یا ارائه خدمات است. با این حال، بررسی شاخص‌های یادشده نشان می‌دهد که فاصله معناداری میان عملکرد ایران و اقتصادهای پیشرفته وجود دارد؛ فاصله‌ای که ریشه‌های آن تنها به مهارت‌های منابع انسانی بازنمی‌گردد و بیش از هر چیز از ضعف در توسعه زیرساخت‌ها، محدودیت سرمایه‌گذاری و پیشرفت فناوری و بعضا چالش‌های نهادی نشات می‌گیرد.

• تحلیل
• صنعت

در بخش معدن و صنایع معدنی، بهره‌وری محور کلیدی و تعیین‌کننده خلق مزیت رقابتی و خلق ارزش به شمار می‌آید. کارایی و اثربخشی عملکرد در این بخش، زمانی ارتقا می‌یابد که با دسترسی مناسب به فناوری‌های نوین، زیرساخت‌های پیشرفته و نظام‌های تصمیم‌گیری هوشمند پیوند بخورد. تجربه هلدینگ‌ سرمایه‌گذاری توسعه معادن و فلزات نیز موید این مسئله است که سرمایه‌گذاری هدفمند در توسعه زیرساخت‌ها، فناوری و همچنین مدیریت هدفمند پرتفوی سرمایه زمینه ارتقای بهره‌وری در بخش معدن و صنایع معدنی را فراهم می‌کند. تمرکز ومعادن بر این موضوعات کلیدی با دستاوردهای چشمگیری در اجرای پروژه‌های در دست اقدام همراه بوده است. دستاوردهایی که از ارتقای بهره‌برداری در حوزه اکتشاف تا کاهش ریسک‌های عملیاتی، ارتقای کارایی مصرف منابع و تقویت یکپارچگی در زنجیره ارزش امتداد می‌یابد. مسیر سرمایه‌گذاری‌های ومعادن نشان می‌دهد که ارتقای مستمر بهره‌وری، به عنوان راهبردی برای افزایش تاب‌آوری، رقابت‌پذیری و خلق ارزش پایدار در شرکت‌های تابعه تلقی می‌شود و می‌تواند منجر به افزایش کارایی و اثربخشی در بخش معدن و صنایع معدنی کشور شود.

• تحلیل
• مس

بدون‌شک، به بهره‌برداری رسیدن مجتمع مس سرچشمه رفسنجان به عنوان نخستین واحد تغلیظ و تولید کاتد مس کشور را می‌توان نقطه آغازی برای روند تبدیل صنعت مس به یکی از پایه‌های اصلی توسعه اقتصادی و صنعتی کشور دانست. این مجتمع فعالیت خود را با بهره‌برداری از ذخایر مس سولفیدی معدن مس سرچشمه آغاز کرد و امروز با سرمایه‌گذاری در طرح‌ها و پروژه‌های توسعه‌ از جمله افزایش ظرفیت تولید کنسانتره، احداث زیرساخت‌ها، ارتقای بهره‌وری و افزایش توانمندی‌ منابع انسانی جایگاه خود را در زنجیره مس کشور ارتقا داده است. مجموعه اقدامات و برنامه‌های این مجتمع علاوه بر افزایش ظرفیت تولید و تقویت تاب‌آوری، زمینه رشد درآمد، خلق ارزش و فرصت‌های اشتغال پایدار را ایجاد کرده است، به طوری که می‌توان مجتمع مس سرچشمه را موتور محرک رشد اقتصادی استان کرمان و ایران به شمار آورد.

• تحلیل
• صنعت

روند پرشتاب تحولات علم و فناوری، برخورداری از زیرساخت‌های فناورانه و نوآورانه را به یکی از محورهای کلیدی ارتقای رقابت‌پذیری و تاب‌آوری صنایع تبدیل کرده است. شرکت بین‌المللی مهندسی ایران (ایریتک)، به عنوان معمار توسعه صنعتی کشور، با تجربه اجرای پروژه‌های عظیم، از طراحی و اجرای مجتمع‌های صنعتی تا نصب تجهیزات پیچیده و مدیریت بهره‌برداری، نقشی کلیدی در توسعه این زیرساخت‌ها ایفا می‌کند. با توجه به این مسئله، تمرکز بر هوشمندسازی فرایندها، ارتقای بهره‌وری انرژی و بومی‌سازی فناوری‌ها در دستور کار ایریتک قرار گرفته است که این مسئله، جایگاه آن را در توسعه زیرساخت‌های نوآورانه صنایع معدنی و فلزی ارتقا می‌دهد. اجرای پروژه‌های مجتمع فولاد قائنات و واحد تولید کنسانتره سنگ‌آهن شرکت صنایع معدنی فولاد سنگان، نمونه‌های بارز توانمندی ایریتک در مدیریت و اجرای پروژه‌های کلان صنعت فولاد به شمار می‌آیند. ورود به حوزه هوشمندسازی و توسعه زیرساخت‌های فناورانه، با ارتقای سطح توانمندی‌های ایریتک، آن را به نمادی از نوآوری، بهره‌وری و تاب‌آوری در صنایع کلان کشور تبدیل می‌کند.

• سرب و روی

ایران یکی از کشورهای مطرح جهان در زمینه بهره‌مندی از پتانسیل‌های معدنی سرب و روی به شمار می‌آید و در این بین معدن سرب و روی انگوران به عنوان یکی از قدیمی‌ترین و بزرگترین معادن سرب و روی، نقش حیاتی و اثرگذاری در تامین خوراک این صنعت ایفا می‌کند. در واقع فعالیت مجتمع سرب و روی انگوران امروز موجب شده است که استان زنجان به قطب صنایع سرب و روی در کشور تبدیل شود و این مجتمع بخش زیادی از خوراک مورد نیاز واحدهای ذوب و فرآوری این استان و کشور را تامین می‌کند. در واقع به جرات می‌توان گفت که این مجتمع، بستر پایداری را برای تولید صنعت سرب و روی و رونق اقتصادی منطقه‌ای و ملی فراهم می‌آورد و تمرکز بر این موضوع، چشم‌انداز بلندمدت تقویت جایگاه ایران در بازار جهانی سرب و روی را رقم می‌زند.

• تحلیل
• مس

صنعت مس ایران به‌ عنوان یکی از محورهای راهبردی رشد اقتصادی و توسعه صنعتی کشور، پتانسیل قابل‌ توجهی برای خلق ارزش افزوده، افزایش درآمد و ارتقای زیرساخت‌های ملی و محلی دارد. در این مسیر، مجتمع مس سونگون ورزقان با بهره‌گیری از ذخایر عظیم معدنی و اجرای پروژه‌های توسعه ظرفیت تولید، نقشی کلیدی در تقویت اقتصاد محلی ایفا می‌کند. این مجتمع با افزایش ظرفیت تولید کنسانتره، ارتقای بهره‌وری و اشتغال‌زایی پایدار، هم ارزش اقتصادی قابل توجهی را برای استان آذربایجان شرقی ایجاد کرده و هم فرصت ارزشمندی را برای توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل، انرژی و آب‌رسانی فراهم آورده است. به این ترتیب، مجتمع مس سونگون با تکمیل زنجیره مس و بسترسازی برای توسعه زیرساخت‌ها، هم‌افزایی پایداری را برای رشد اقتصاد منطقه‌ای ایجاد کرده است که این مسئله چشم‌انداز تبدیل شدن استان آذربایجان شرقی به قطب صنعت مس کشور را تقویت می‌کند.