ماهنامه شماره 185

• تحلیل
• خاورمیانه, صادرات

تجارت افغانستان در سال‌های اخیر تحت ‌تاثیر شرایط سیاسی، اقتصادی و جغرافیایی قرار داشته است و همچنان یکی از ستون‌های اصلی تامین نیازهای داخلی آن محسوب می‌شود. روند ارزش واردات به این کشور طی دو دهه اخیر روندی افزایشی داشته و شامل محصولاتی نظیر سوخت و فرآورده‌های نفتی، ماشین‌آلات، کالاهای ساختمانی، غلات، دارو، منسوجات و تجهیزات صنعتی است که عمدتا از پاکستان، چین، هندوستان و ایران وارد می‌شوند. این کشور با چالش‌هایی مانند وابستگی شدید به واردات، ضعف زیرساخت‌های حمل‌ونقل و محدودیت‌های بانکی مواجه بوده، اما مسیرهای جدید ترانزیتی و همکاری با کشورهای منطقه فرصت‌هایی را برای توسعه تجارت به ویژه برای کشورهای همسایه ایجاد کرده است. در این میان، ایران نیز یکی از تامین‌کنندگان مهم کالا و مسیرهای ترانزیتی افغانستان محسوب می‌شود.

• تحلیل
• خاورمیانه, صادرات

کشورهای حاشیه خلیج فارس طی سال‌های اخیر مسیر تازه‌ای را در تجارت و توسعه صنعتی در پیش گرفته‌اند. این کشورها که به‌طور سنتی به صادرات انرژی و واردات کالاهای با ارزش افزوده بالا متکی بودند، اکنون با اتکا به انرژی ارزان، سرمایه‌گذاری سنگین و سیاست‌های تنوع‌بخشی اقتصادی در حال تبدیل شدن به قطب صنایع فلزی هستند. پیش‌بینی‌ها در مورد تجارت فولاد، آلومینیوم، مس و به طور کلی فلزات اساسی در این منطقه حاکی از یک روند افزایشی تا افق سال ۲۰۳۰ هستند. در کنار کشورهایی نظیر عربستان، قطر و بحرین، امارات متحده عربی نیز به‌عنوان هاب ترانزیت و خدمات تجاری، نقش کلیدی در جریان مبادلات منطقه ایفا می‌کند.

• تحلیل
• خاورمیانه, صادرات

فضای تجارت در عراق تحت تاثیر ساختار اقتصادی نفت‌محور و نیاز گسترده این کشور به واردات شکل گرفته است. بیش از ۹۹ درصد از ارزش صادرات عراق را نفت خام تشکیل می‌دهد و همین وابستگی شدید باعث شده است تا اقتصاد این کشور در برابر نوسانات بازار جهانی نفت بسیار آسیب‌پذیر باشد. در مقابل، سبد واردات عراق شامل ماشین‌آلات صنعتی، تجهیزات حمل‌ونقل، مصالح ساختمانی، کالاهای مصرفی و مواد غذایی است که این امر نشان از ضعف ظرفیت تولید داخلی و کمبود زیرساخت‌های صنعتی دارد. سال‌ها جنگ و درگیری‌ها و تخریب زیرساخت‌ها در این کشور موجب شده است تا بازار عراق به مقصدی جذاب برای بسیاری از صادرکنندگان جهانی به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند ساخت‌وساز، تجهیزات فنی و کالاهای اساسی تبدیل شود. مجموع این شرایط، عراق را به اقتصادی وابسته به واردات و نیازمند سرمایه‌گذاری خارجی تبدیل کرده است. در چنین فضایی، کشورهای همسایه نظیر ایران نیز نقش پررنگی در تامین بخش قابل توجهی از نیازهای تجاری عراق ایفا می‌کنند.

• تحلیل
• خاورمیانه

خاورمیانه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مناطق ژئوپولیتیک و اقتصادی جهان، نقشی کلیدی در تجارت جهانی ایفا می‌کند. این منطقه با در اختیار داشتن بخش بزرگی از ذخایر نفت و گاز، سال‌ها محرک اصلی صادرات انرژی بوده است و همچنان بخش قابل‌توجهی از صادرات جهانی نفت و گاز را تامین می‌کند. کشورهایی مانند امارات متحده عربی نیز با ایفای نقش هاب تجاری، حجم بالایی از صادرات مجدد را به خود اختصاص داده‌اند. به هرحال با وجود چالش‌هایی مانند نوسانات انرژی و تنش‌های ژئوپولیتیک، روند تنوع‌بخشی اقتصادی، توسعه بخش‌های غیرنفتی و گسترش همکاری‌های منطقه‌ای چشم‌انداز مثبتی را برای ارتقای جایگاه تجاری خاورمیانه در سال‌های آینده ترسیم می‌کند.

• تحلیل
• معدن

در عصر امروز توسعه زیست‌بوم نوآوری به محور تحول در صنایع معدنی و فلزی تبدیل شده و شرکت سرمایه‌گذاری توسعه معادن و فلزات نیز با رویکردی آینده‌نگر آن را در کانون راهبردهای خود قرار داده است. این شرکت با ایجاد زیرساخت‌های نوآورانه، حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان و توسعه فناوری‌های پیشرفته، زمینه ارتقای بهره‌وری، پایداری و رقابت‌پذیری بخش معدن و صنایع معدنی کشور را فراهم کرده است. نمونه بارز این رویکرد را می‌توان در فعالیت‌های شرکت دانش‌بنیان کاوشگران صنایع معدنی راشا در ارائه راهکارهای فناورانه و نوآورانه برای افزایش راندمان صنایع مشاهده کرد. این اقدامات، گام‌های مهم و موثری در مسیر مدیریت منابع و توسعه پایدار بخش معدن و صنایع معدنی کشور و به تبع آن، توسعه زیست‌بوم نوآوری در این عرصه به شمار می‌آیند.

• یاد‌داشت
• محصولات فولادی

صنایع معدنی و فلزی در مواجهه با چالش‌هایی مانند کاهش عیار ذخایر معدنی، افزایش هزینه‌های عملیاتی و فشارهای زیست‌محیطی، ناگزیر به بهره‌گیری از نوآوری و فناوری‌های نوظهور هستند. در همین راستا، شرکت مجتمع فولاد خراسان به عنوان بزرگترین قطب صنعتی شرق کشور، با رویکردی نظام‌مند، نوآوری را به ‌عنوان بخشی از استراتژی کلان خود تعریف کرده و تقویت اکوسیستم نوآوری را در دستور کار قرار داده است. این شرکت با بازنگری اهداف استراتژیک، تمرکز بر تحقیق و توسعه، نهادینه‌سازی فرهنگ خلاقیت و بهره‌گیری از فناوری‌های پیشرفته، مسیر ارتقای بهره‌وری و کسب مزیت رقابتی پایدار را دنبال می‌کند. تدوین چارچوب شناسایی نیازهای فناورانه و نوآورانه، همکاری تقاضامحور با دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان، استقرار در مرکز رشد نیشابور، انجام بازدیدهای فناورانه و انعقاد قراردادهای پژوهشی تنها گوشه‌ای از اقدامات کلیدی شرکت مجتمع فولاد خراسان در این مسیر به شمار می‌آیند که بی‌تردید زمینه‌ساز توسعه پایدار در این شرکت خواهند بود.

• یاد‌داشت
• مس

در بخش معدن و صنایع معدنی و فلزی و به طور خاص صنعت مس، ایجاد فضایی مناسب و موثر برای شناسایی و پرورش ایده‌ها، نقش مهمی در بهبود فرایندها و ارتقای بهره‌وری دارد و مسیر ورود فناوری‌های نو به این صنعت را هموار می‌کند. در واقع تقویت ارتباط صنعت، دانشگاه و نهادهای حاکمیتی در راستای این رویکرد، امکان حل چالش‌های اساسی صنعت مس را فراهم می‌سازد. الگوهای جهانی نوآوری باز نشان می‌دهند که شتاب‌دهنده‌ها، مراکز نوآوری و ارزیابی دقیق بلوغ فناوری، از شروط موفقیت و کاهش ریسک در صنایع معدنی به حساب می‌آیند. شرکت ملی صنایع مس ایران نیز با بومی‌سازی تجهیزات، توسعه فناوری‌های داخلی و همکاری با شرکت‌های دانش‌بنیان، گام‌های موثری در این مسیر برداشته است. برگزاری رویدادهای نوآورانه و ایجاد سازوکارهای ارزیابی، پایلوت‌سازی و مدیریت دانش از دیگر اقدامات شاخص این شرکت به شمار می‌آیند که موجب می‌شوند ایده‌های برتر به مقیاس صنعتی برسند و بهره‌وری، رقابت‌پذیری و تاب‌آوری صنعت را افزایش دهند.

• تحلیل
• صنعت

زیست‌بوم نوآوری به‌عنوان بستر هم‌افزایی میان علم، فناوری، سرمایه و سیاست، نقش تعیین‌کننده‌ای در توانمندسازی اقتصادهای دانش‌محور دارد. تجربه نشان می‌دهد، کشورهایی که توانسته‌اند با ایجاد نهادهای علمی و پژوهشی، سرمایه‌گذاری خطرپذیر، تحقیق و توسعه و مشارکت بخش خصوصی اکوسیستم‌های نوآوری خود را تقویت کنند، مسیر پایدارتری را در رشد اقتصادی پیموده‌اند. ایران نیز طی سال‌های اخیر با گسترش پارک‌های علم و فناوری، صندوق‌های پژوهش و شتاب‌دهنده‌ها، گام‌های موثری را در این مسیر برداشته است. با این حال، پراکندگی نامتوازن نهادها و مراکز علمی و پژوهشی، کمبود منابع مالی، شکاف ارتباطی علم و صنعت و محدودیت ارتباطات بین‌المللی، مانع از بلوغ کامل این زیست‌بوم شده است. بنابراین، توسعه زیست‌بوم نوآوری ایران در گرو ایجاد پیوند موثر میان بازیگران کلیدی، افزایش سرمایه‌گذاری جسورانه و بهبود ارتباطات بین‌المللی است.

• تحلیل
• محصولات میانی فولاد خام

شناسایی فرصت‌های فروش و توسعه بازارها در صنعت فولاد امروز بیش از هر زمان دیگر به بهره‌گیری از مزیت‌های رقابتی، هوشمندسازی فرایندها و توان شرکت‌ها در سازگاری با شرایط پرریسک اقتصادی وابسته است. شرکت فولاد هرمزگان با اتکا به موقعیت استراتژیک خود در جنوب کشور و دسترسی مستقیم به مسیرهای تجارت بین‌المللی، توانسته است صادرات را به یکی از محورهای کلیدی رشد فروش و درآمد تبدیل کند. این شرکت با تمرکز بر ارتقای کیفیت محصول، توسعه فناوری، مدیریت بهینه تولید و مدیریت همزمان بازار داخلی، مسیر پایداری را برای افزایش درآمد و تثبیت جایگاه رقابتی خود ترسیم کرده؛ موضوعی که منجر به رشد ۱۷.۲ درصدی حجم فروش و ۴۴ درصدی درآمدهای عملیاتی این شرکت در هشت‌ماهه نخست سال ۱۴۰۴ شده است. با این حال، بسترسازی برای ایجاد فضای باثبات اقتصادی و بهبود روابط بین‌المللی بسترهای مناسب‌تری را برای تقویت حضور این شرکت در بازارهای هدف ایجاد می‌کند.

• تحلیل
• محصولات فولادی

اساسا مشارکت در رویدادهای بین‌المللی سکوی جهشی برای تقویت برند و توسعه صادرات به شمار می‌آید و بر همین مبنا، مجتمع فولاد ظفر بناب با حضور فعال در نمایشگاه بین‌المللی Big ۵ Global دبی، از این فرصت راهبردی برای معرفی توانمندی‌ها، شناسایی بازارهای جدید و تثبیت جایگاه صادراتی بهره‌مند شده است. این حضور پررنگ، امکان مذاکره مستقیم با مشتریان خارجی، انعقاد قراردادهای جدید و ارزیابی نیازهای فنی بازار را فراهم می‌آورد و به‌ عنوان بستری برای ارتقای کیفیت محصول و افزایش استانداردهای خدمات‌رسانی عمل می‌کند. این مسئله، با توجه به موقعیت جغرافیایی استراتژیک و دسترسی مناسب به مسیرهای صادراتی مجتمع فولاد ظفر بناب اهمیت بسیاری دارد و نقشه راه روشنی برای توسعه صادرات و تثبیت برند در سطح بین‌المللی ترسیم می‌کند.

• تحلیل
• محصولات فولادی

صنعت فولاد ایران در آستانه تحولات بنیادین قراردارد. گذار از تولید انبوه سنتی به محصولات با ارزش افزوده بالا دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی استراتژیک برای حفظ توان تاب‌آوری و رقابت این صنعت برشمرده می‌شود. در این میان، ورق‌های گالوانیزه و سرد نقش کلیدی در تامین نیاز صنایع پیشرفته و بهره‌برداری از فرصت‌های داخلی و صادراتی ایفا می‌کنند. شرکت فولاد امیرکبیر کاشان با تمرکز بر کیفیت، ثبات عرضه و درک دقیق نیاز بازار، توانسته سهم قابل توجهی در این بخش استراتژیک به دست آورد. این شرکت در تلاش است تا با رشد کیفی محصولات تولیدی، ضمن تامین حداکثری نیاز بازار داخلی، به توسعه صادرات و عرضه محصولات خود در بازارهای بین‌المللی نیز بپردازد. در راستای تحقق این اهداف و تقویت جایگاه برند خود، فولاد امیرکبیر کاشان حضور فعالی را در رویدادهای تخصصی صنعت از جمله سمپوزیم فولاد ۱۴۰۴ و نمایشگاه بین‌المللی متالورژی ایران متافو ۱۴۰۴ داشته است که این مسئله امکان معرفی محصولات، تعامل با مشتریان و تثبیت جایگاه پیشرو شرکت در مسیر تولید و عرضه محصولات را فراهم کرده است.

• تحلیل
• سنگ‌آهن

شرکت فولاد سنگان خراسان به‌ عنوان یکی از بازیگران راهبردی زنجیره ارزش فولاد کشور، نقشی اساسی در تامین پایدار مواد اولیه تولید فولاد و توسعه صنعتی شرق کشور ایفا می‌کند. ثبت رکوردهای کم‌نظیر در فروش و حمل گندله، به رغم چالش‌های متعدد پیش رو، نشان‌دهنده آمادگی بالای این مجموعه برای پاسخ‌گویی به تقاضاهایی در مقیاس بزرگ‌تر و نقش‌آفرینی موثرتر در بازارهای داخلی و بین‌المللی است. شرکت فولاد سنگان خراسان با هدف کاهش ریسک‌های ناشی از محدودیت‌های انرژی و وابستگی به مشتریان محدود، ورود به بازارهای صادراتی و جذب مشتریان جدید را در دستور کار قرار داده است. این رویکرد بی‌تردید می‌تواند چشم‌انداز روشنی را پیش روی جایگاه این شرکت در بازارهای داخلی و بین‌المللی ترسیم کند.

• تحلیل
• صنعت

شرکت بین‌المللی مهندسی ایران، امروز به عنوان پیمانکار و ارائه‌دهنده خدمات فنی و مهندسی، نقشی کلیدی در توسعه صنعتی کشور ایفا می‌کند. پنج دهه حضور مداوم در پروژه‌های کلیدی فولاد، نفت، پتروشیمی و معدن و ورود به حوزه‌های جدید از جمله انرژی و توسعه زیرساخت‌ها، این شرکت را به یکی از مهم‌ترین ارکان بومی‌سازی فناوری، ارتقای ظرفیت مهندسی کشور و پیشبرد پروژه‌های پیچیده تبدیل کرده است. ایریتک با تکیه بر دانش فنی، رویکرد پروژه‌محور، توسعه همکاری‌های فناورانه و ورود هدفمند به حوزه انرژی، توانسته مسیر نوینی را برای ارتقای بهره‌وری و کاهش وابستگی ایجاد کند. آنچه امروز ایریتک را نسبت به رقبا متمایز می‌کند، تلفیق تجربه، نوآوری و توان راهبری پروژه‌هایی است که آینده صنایع مادر و الگوی توسعه صنعتی کشور را شکل می‌دهند.

• تحلیل
• معدن

سرمایه‌گذاری در بخش معدن و صنایع معدنی یکی از موتورهای اصلی رشد اقتصادی و توسعه صنعتی به ‌شمار می‌آید؛ بخشی که با خلق ارزش افزوده، تقویت زنجیره‌های تامین و فراهم‌سازی مواد اولیه مورد نیاز صنایع مختلف، نقشی حیاتی در پایداری تولید ملی دارد. در این میان، شرکت سرمایه‌گذاری صدرتامین (تاصیکو) که بازیگری کلیدی در این عرصه به شمار می‌آید، با راهبردی مبتنی بر توسعه هدفمند زنجیره ارزش، پشتیبانی از پروژه‌های توسعه‌ای و مدیریت بهینه و هوشمند منابع، زمینه‌ساز رشد پایدار در بخش معدن و صنایع معدنی کشور است. تاصیکو طی سال‌های اخیر با گسترش محدوده فعالیت‌های خود از صنایع کاشی و سرامیک به صنایع معدنی فلزی و غیرفلزی، سهم بیشتری را از بخش معدن و صنایع معدنی کشور در اختیار گرفته است. این شرکت در حال حاضر نه‌تنها در تولید مواد اولیه و محصولات صنعتی تخصصی فعالیت می‌کند، بلکه سهم مهمی در تقویت توان تولیدی کشور و شکل‌دهی به آینده این صنعت دارد.

• تحلیل
• محصولات فولادی

شرکت فولاد مبارکه به ‌عنوان بازیگر استراتژیک صنعت فولاد کشور، با تدوین یک نقشه راه جامع و آینده‌نگر، مسیر توسعه خود را بر پایه شش جهت‌گیری کلیدی طراحی کرده است. این جهت‌گیری‌ها شامل توسعه ساحلی و تمرکز بر صادرات، حرکت به سمت تولید سبز، توسعه بازارهای جهانی، تنوع‌بخشی به سرمایه‌گذاری‌ها، ارتقای حکمرانی و چابکی سازمانی و نیز توسعه دانش و فناوری بومی هستند. در چارچوب این راهبردها همچنین مجموعه‌ای از پروژه‌های بزرگ زیرساختی و فناورانه در حال اجرا است که می‌تواند ظرفیت تولید، پایداری، نوآوری و رقابت‌پذیری شرکت فولاد مبارکه را در سطح ملی و منطقه‌ای به ‌طور چشمگیری ارتقا ببخشد.

• یاد‌داشت
• صنعت

نرم‌افزارهای شبیه‌سازی مکانیکی در صنعت فولاد از ابزارهای کمکی به نقش‌آفرینان اصلی در طراحی، تحلیل و بهینه‌سازی فرایندها تبدیل شده‌اند. فناوری‌هایی مانند تحلیل المان محدود (FEA) و دینامیک سیالات محاسباتی (CFD)، امکان پیش‌بینی دقیق رفتار مواد، تجهیزات و شرایط حرارتی را فراهم کرده و جایگزین بخش بزرگی از آزمون‌های پرهزینه و زمان‌بر شده‌اند. استفاده از این ابزارها موجب کاهش ۱۵ تا ۲۰ درصدی زمان توسعه محصول و کاهش ۲۰ تا ۳۰ درصدی هزینه آزمون‌های میدانی شده و بهبود قابل‌توجهی در کیفیت نهایی و ایمنی عملیاتی ایجاد کرده است. شبیه‌سازی مکانیکی در طراحی تجهیزات حیاتی مانند کوره‌ها و خطوط نورد، با ارزیابی هزاران سناریوی بارگذاری و حرارتی، نقاط ضعف طراحی را پیش از ساخت نمونه فیزیکی آشکار می‌کند. ترکیب روش‌های چندفیزیکی، تحلیل حرارتی– مکانیکی و مدل‌سازی جریان مذاب با رویکردهای مبتنی بر هوش مصنوعی، مسیر تحول آینده صنعت فولاد را شکل می‌دهند؛ آینده‌ای که در آن مدل‌های دیجیتال و داده‌های عملیاتی، تصمیم‌گیری آنی و موثر را ممکن می‌سازند.