- تحلیل
بررسی مصرف فلزات در زیرساختهای گردشگری ایران
مقدمه
گردشگری به عنوان یک فعالیت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی از جایگاه ویژهای در رشد و توسعه اقتصادی کشورها برخوردار است چرا که اگر برنامهریزی صحیح برای آن صورت گیرد میتواند به افزایش سطح تولید و اشتغال و در نتیجه رفاه عمومی منجر شود. در این راستا اقتصاددانان معتقدند گردشگری یک صنعت مولد است و توسعه صحیح آن به خصوص در کشورهای در حال توسعه موجب افزایش ارزآوری و بهبود تراز پرداختها و در نتیجه بهبود وضعیت اقتصادی میشود. گردشگری علاوه بر اینکه موجب جذب درآمدهای خارجی میشود، زمینه رشد در سایر صنایع از جمله حملونقل، غذایی و ساختوساز را که به نحوی با گردشگری مرتبط هستند فراهم میآورد و بنابراین میتواند به عنوان محرکی برای سایر بخشهای اقتصادی عمل کند. گردشگری همچنین میتواند در کشورهای در حال توسعهای که متکی به صادرات مواد خام هستند، جایگزین فعالیتهایی شود که مزیت رقابتی خود را از دست دادهاند. از این رو، گردشگری برای کشورهایی که با معضل اقتصاد تکمحصولی دستوپنجه نرم میکنند و البته دارای جاذبههای تاریخی-فرهنگی و طبیعی نیز هستند، میتواند به یکی از مهمترین منابع کسب درآمد تبدیل شود، مشروط بر آنکه برنامهریزی همهجانبه برای بهرهبرداری از آن تنظیم و اجرا شود.
درآمد ارزی ایران از گردشگری
رونق گردشگری در هر کشور به سبب گستردگی ابعاد فعالیتها و حجم صنایع وابسته به آن یکی از مولفههای مهم تحریک بخش تقاضا به حساب میآید که میتواند درآمدهای خارجی سرشاری را نصیب اقتصاد کشورها کند. اهمیت این بخش امروز به حدی افزایش یافته است که بسیاری از کشورها گردشگری را به عنوان یکی از محورهای اصلی درآمدهای خارجی خود لحاظ میکنند. در ایران نیز موضوع جذب توریست خارجی در سالهای اخیر یکی از گفتمانهای مهم و مورد بحث بوده است. موضوعی که البته عواملی مانند توسعه ناکافی امکانات توریستی و زیرساختها و شرایط خاص و تعارضات فرهنگی آن را تحت تاثیر خود قرار داده و موجب شده تا عملکرد حوزه گردشگری خارجی در ایران، با پتانسیلهای واقعی خود فاصله داشته باشد.
در ایران نیز موضوع جذب توریست خارجی در سالهای اخیر یکی از گفتمانهای مهم و مورد بحث بوده است. موضوعی که البته عواملی مانند توسعه ناکافی امکانات توریستی و زیرساختها و شرایط خاص و تعارضات فرهنگی آن را تحت تاثیر خود قرار داده و موجب شده تا عملکرد حوزه گردشگری خارجی در ایران، با پتانسیلهای واقعی خود فاصله داشته باشد
ارزیابیها حاکی از رشد 95 درصدی درآمدهای ارزی حاصل از گردشگری کشور در حد فاصل سالهای 1380 تا 1385 و رسیدن آن به 3 میلیارد و 637 میلیون دلار هستند. در سال 1386 با تصویب چند قطعنامه و اعمال تحریمهای اقتصادی بینالمللی علیه کشور و در نتیجه تار شدن روابط دیپلماتیک ایران با کشورهای غربی، روند صعودی ارزآوری گردشگری کشور به علت کاهش ورود گردشگران خارجی تا سال 1387 متوقف شد. از سال 1388 به بعد، در نتیجه رشد ورود گردشگران خارجی درآمد ارزی گردشگری کشور با رونق همراه بود. به طوری که تا سال 1394 میزان ارز واردشده به کشور به واسطه گردشگران خارجی با رشد 128 درصدی به حدود شش میلیارد و 890 میلیون دلار رسید. همانطور که در نمودار 1 دیده میشود، در سال 1398 درآمد ارزی کشور از گردشگری به 11 میلیارد و 746 میلیون دلار رسید. با تایید ورود ویروس کرونا در اواخر سال 1398 و ممنوعیت موقتی ورود مسافران به ایران میزان درآمد ارزی گردشگری کشور به صورت بیسابقهای کاهش یافت به طوری که در سال 1399 درآمد ارزی گردشگری کشور تا حدود 742 میلیون و 191 هزار دلار کاهش یافت. بررسی این روند گویای آن است که گردشگری کشور در دو دهه گذشته به شدت تحت تاثیر عواملی چون روابط دیپلماتیک ایران با کشورهای غربی و ارزش پول ملی بوده است.
نمودار 1. درآمدهای ارزی کشور از حوزه گردشگری در سالهای اخیر
زیرساختهای گردشگری کشور
به دلیل نقشی که توسعه گردشگری در توسعه اقتصادی و کاهش نابرابریها از حیث منابع و منافع ایفا میکند، در اکثر کشورها برنامهریزان اقتصادی و سیاستگذاران توجه ویژهای به آن کردهاند. در این راستا تقویت زیرساختهای گردشگری و ارتقای کیفیت خدمات و امکانات ارائهشده به گردشگران به منزله یکی از مهمترین فاکتورهای اساسی در توسعه گردشگری مورد توجه قرار میگیرد. چرا که فقدان یا ضعف در زیرساختها و امکانات حوزه گردشگری کشور فرایند جذب گردشگر را حتی با وجود جاذبههای گردشگری فوقالعاده مختل میکند. علیرغم اینکه ایران بر اساس گزارش سازمان جهانی گردشگری از نظر جاذبههای گردشگری در ردهی ممتازی از جهان قرار دارد، در حوزه جذب گردشگر عملکرد خوبی از خود نشان نداده است. به طوری که بر اساس گزارش این سازمان در سال 2019 و پیش از وقوع بحران کرونا تعداد گردشگران در سطح جهان برابر با یک میلیارد و 466 میلیون نفر بوده درحالی که ایران در این سال تنها میزبان نه میلیون گردشگر، یعنی حدود 0.6 درصد از کل گردشگران جهان بوده است. این درحالی است که کشور ترکیه در همین سال سهم 3.4 درصدی از کل گردشگران جهان را به خود اختصاص داده است.
یکی از علتهای سهم پایین ایران از تعداد کل گردشگران در سطح جهان میتواند وجود ضعف زیرساختی و عدم تخصیص اعتبارات کافی برای فراهم کردن استانداردهای لازم در حوزه گردشگری کشور باشد.
بررسی آمارهای ارائه شده از سوی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی گویای آن است که مجموع تعداد اماکن اقامتی کشور طی سالهای 1392 تا 1399، تقریبا 3 برابر شده و به حدود شش هزار و 909 واحد رسیده است. در سال 1399، در بین استانهای کشور، خراسان رضوی با دارا بودن یک هزار و 799 مکان اقامتی، حدود 26 درصد از کل اماکن اقامتی کشور و بیشترین زیرساختهای حوزه گردشگری را در خود جای داده است. این در حالی است که استان بوشهر علیرغم برخورداری از پتانسیل بالای گردشگری ساحلی تنها 89 اماکن اقامتی، حدود یک درصد از کل اماکن اقامتی، کشور را در خود جای داده است.
میزان اعتبار تخصیصیافته به بخش زیرساختها در طول سالهای 1392 تا 1399 شامل مجتمع، کمپها و اردوگاهها و مناطق نمونه کشور، همانطور که در نمودار 2 نشان داده شده است، مسیر پرفرازونشیبی را طی کرده است. بر اساس گزارش وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی کشور، این اعتبارات در سال 1394 در حدود 81 میلیارد و 340 میلیون ریال بود. با توافق برجام و بهبود شرایط اقتصادی و درآمدهای ارزی کشور، به امید ورود گردشگران خارجی بیشتر در دوران پسابرجام، میزان اعتبارات تخصیصیافته به بخش زیرساختها و مناطق نمونه کشور در سالهای 1395 و 1396 افزایش یافت و به حدود 234 میلیارد و 476 میلیون ریال در سال 1396 رسید. از سال 1397، همزمان با خروج یکجانبه آمریکا از برجام و بالا گرفتن تنشهای ایران با غرب، میزان اعتبارات تخصیصیافته به بخش زیرساخت و مناطق نمونه کشور کاهش یافت و تا سال 1399 به حدود 169 میلیارد و 600 میلیون ریال رسید.
نمودار 2. اعتبارات تخصیصیافته به زیرساختهای گردشگری کشور
مصرف فلزات در بخش گردشگری
موضوع تامین زیرساختها یکی از مولفههای اساسی جذب گردشگر بینالمللی به حساب میآید. بسیاری از کشورهایی که حتی از پتانسیلهای قابل توجهی در حوزه جذب گردشگر برخوردار نیستند، امروز با سرمایهگذاری و ایجاد امکانات رفاهی و سرگرمی توانستهاند به مقصدی جذاب برای گردشگران تبدیل شوند. البته بهرهمندی از سیستمهای حملونقل و اسکان بهرهور و مناسب و توجه به موضوع معرفی پتانسیلها و برندسازی، از دیگر عوامل موثر بر افزایش جذابیت گردشگری برای کشورها به حساب میآید. کشورهایی مانند امارات متحده عربی، قطر و مالزی و … از جمله کشورهایی هستند که با بهرهمندی از پتانسیلهای حداقلی جذب گردشگر (در مقایسه با کشوری مانند ایران)، توانستهاند با ایجاد امکانات لازم، گردشگری خود را توسعه دهند.
بررسی آمارهای ارائه شده از سوی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی گویای آن است که مجموع تعداد اماکن اقامتی کشور طی سالهای 1392 تا 1399، تقریبا 3 برابر شده و به حدود شش هزار و 909 واحد رسیده است
در سمت مقابل نگاهی به آمارهای ارائه شده نشان میدهد در ایران میزان سرمایهگذاریها در زیرساختهای گردشگری با شرایط اقتصادی و درآمدهای ارزی نسبتی معکوس دارد. مطالعه روند اعتبارات تخصیصیافته به زیرساختهای گردشگری کشور در طی سالهای 1392 تا 1399 نیز نشان میدهد که این شاخص، در آغاز و پایان بازه زمانی مورد بررسی تغییر چندانی نداشته است که این مسئله با توجه به تورم شدید چند سال گذشته حاکی از کاهش شدید ارزش ثابت (دلاری) سرمایهگذاریها در زیرساختهای گردشگری کشور است، مسئلهای که تاثیر آن به وضوح در میزان فلزات مصرفی در توسعه زیرساختهای گردشگری کشور مشهود است. چنان که در نمودار 3 نیز مشاهده میشود در بازه زمانی سالهای 1392 تا 1399 به طور متوسط سالانه 3 میلیون دلار فولاد، 148 هزار دلار آلومینیوم و 232 هزار دلار مس در توسعه زیرساختهای گردشگری کشور به مصرف رسیده است که البته بیشینه این میزان به سالهای 1393 و 1395 تعلق دارد. با توجه به روند سالهای اخیر سرمایهگذاری در زیرساختهای گردشگری و عدم وجود چشمانداز خاصی برای بهبود شرایط اقتصادی کشور، پیشبینی میشود میزان فلزات مصرفی نیز در توسعه زیرساختهای گردشگری کشور نیز در سالهای آینده روند نزولی خود را طی کند و در سال 1405 برای سه فلز فولاد، آلومینیوم و مس به ترتیب به 690، 33 و 52 هزار دلار برسد.
نمودار 3. ارزش فلزات مصرفی در توسعه زیرساختهای گردشگری کشور در سالهای اخیر
مطالب مرتبط
- تحلیل
- مس
بدونشک، به بهرهبرداری رسیدن مجتمع مس سرچشمه رفسنجان به عنوان نخستین واحد تغلیظ و تولید کاتد مس کشور را میتوان نقطه آغازی برای روند تبدیل صنعت مس به یکی از پایههای اصلی توسعه اقتصادی و صنعتی کشور دانست. این مجتمع فعالیت خود را با بهرهبرداری از ذخایر مس سولفیدی معدن مس سرچشمه آغاز کرد و امروز با سرمایهگذاری در طرحها و پروژههای توسعه از جمله افزایش ظرفیت تولید کنسانتره، احداث زیرساختها، ارتقای بهرهوری و افزایش توانمندی منابع انسانی جایگاه خود را در زنجیره مس کشور ارتقا داده است. مجموعه اقدامات و برنامههای این مجتمع علاوه بر افزایش ظرفیت تولید و تقویت تابآوری، زمینه رشد درآمد، خلق ارزش و فرصتهای اشتغال پایدار را ایجاد کرده است، به طوری که میتوان مجتمع مس سرچشمه را موتور محرک رشد اقتصادی استان کرمان و ایران به شمار آورد.
۳۰ دی ۱۴۰۴
- تحلیل
- صنعت
روند پرشتاب تحولات علم و فناوری، برخورداری از زیرساختهای فناورانه و نوآورانه را به یکی از محورهای کلیدی ارتقای رقابتپذیری و تابآوری صنایع تبدیل کرده است. شرکت بینالمللی مهندسی ایران (ایریتک)، به عنوان معمار توسعه صنعتی کشور، با تجربه اجرای پروژههای عظیم، از طراحی و اجرای مجتمعهای صنعتی تا نصب تجهیزات پیچیده و مدیریت بهرهبرداری، نقشی کلیدی در توسعه این زیرساختها ایفا میکند. با توجه به این مسئله، تمرکز بر هوشمندسازی فرایندها، ارتقای بهرهوری انرژی و بومیسازی فناوریها در دستور کار ایریتک قرار گرفته است که این مسئله، جایگاه آن را در توسعه زیرساختهای نوآورانه صنایع معدنی و فلزی ارتقا میدهد. اجرای پروژههای مجتمع فولاد قائنات و واحد تولید کنسانتره سنگآهن شرکت صنایع معدنی فولاد سنگان، نمونههای بارز توانمندی ایریتک در مدیریت و اجرای پروژههای کلان صنعت فولاد به شمار میآیند. ورود به حوزه هوشمندسازی و توسعه زیرساختهای فناورانه، با ارتقای سطح توانمندیهای ایریتک، آن را به نمادی از نوآوری، بهرهوری و تابآوری در صنایع کلان کشور تبدیل میکند.
۳۰ آذر ۱۴۰۴
- تحلیل
- مس
صنعت مس ایران به عنوان یکی از محورهای راهبردی رشد اقتصادی و توسعه صنعتی کشور، پتانسیل قابل توجهی برای خلق ارزش افزوده، افزایش درآمد و ارتقای زیرساختهای ملی و محلی دارد. در این مسیر، مجتمع مس سونگون ورزقان با بهرهگیری از ذخایر عظیم معدنی و اجرای پروژههای توسعه ظرفیت تولید، نقشی کلیدی در تقویت اقتصاد محلی ایفا میکند. این مجتمع با افزایش ظرفیت تولید کنسانتره، ارتقای بهرهوری و اشتغالزایی پایدار، هم ارزش اقتصادی قابل توجهی را برای استان آذربایجان شرقی ایجاد کرده و هم فرصت ارزشمندی را برای توسعه زیرساختهای حملونقل، انرژی و آبرسانی فراهم آورده است. به این ترتیب، مجتمع مس سونگون با تکمیل زنجیره مس و بسترسازی برای توسعه زیرساختها، همافزایی پایداری را برای رشد اقتصاد منطقهای ایجاد کرده است که این مسئله چشمانداز تبدیل شدن استان آذربایجان شرقی به قطب صنعت مس کشور را تقویت میکند.
۳۰ آذر ۱۴۰۴
- تحلیل
- آلومینیوم
شرکت آلومینای ایران با بهرهگیری از نوآوریهای فناورانه و همکاری با دانشگاهها و شرکتهای دانشبنیان، نقشی کلیدی در توسعه صنعت آلومینیوم ایران ایفا میکند. این شرکت در سالهای اخیر موفق به ثبت اختراعات متعدد و پیشرفتهای چشمگیری در زمینههای مختلف از جمله فرآوری بوکسیت، بهینهسازی مصرف انرژی و مدیریت منابع شده است. همچنین، در نیمه نخست سال جاری، با افزایش تولید بوکسیت و کاهش مصرف سود، دستاوردهای قابل توجهی در حوزههای اقتصادی و زیستمحیطی کسب کرده و به یکی از پیشگامان بهرهوری در بخش معدن و صنایع معدنی کشور تبدیل شده است.
۳۰ آذر ۱۴۰۴