تاثیر اقدامات توسعهای مجتمع انگوران بر تقویت اقتصاد ملی و منطقهای
مقدمه
در دهههای اخیر، سرب و روی به عنوان دو فلز راهبردی، نقش مهمی در زنجیره تامین صنایع جهانی ایفا کردهاند. رشد صنایع خودروسازی، توسعه زیرساختهای شهری، گسترش شبکههای انتقال انرژی، تولید باتریها و آلیاژهای مقاوم در برابر خوردگی، موجب رشد تقاضای جهانی این دو فلز شدهاند و بستر توسعه صنعت سرب و روی را برای تامین نیاز این صنایع فراهم آوردهاند. در چنین شرایطی، تامین پایدار مواد اولیه و دسترسی به خوراک معدنی، یکی از مولفههای کلیدی رقابتپذیری این صنعت به شمار میآید.
در ایران نیز صنعت سرب و روی جایگاه ویژهای را در رشد تولیدات صنعتی، اشتغالزایی و خلق ارزش افزوده به خود اختصاص میدهد. توسعه این صنعت به واسطه وجود ذخایر فراوان سرب و روی در کشور رونق گرفت و توسعه یافت. معدن انگوران واقع در استان زنجان یکی از مهمترین و بزرگترین معادن سرب و روی کشور به شمار میآید که با فعالیت خود نقش بهسزایی در تامین نیاز خوراک واحدهای ذوب و فرآوری این دو فلز ایفا میکند.
اولویتبخشی به توسعه اکتشافات
ایران به لحاظ قرار گرفتن در کمربند متالوژنی آلپ-هیمالیا و تنوع بالای ذخایر معدنی به عنوان بهشت مواد معدنی شناخته میشود، به طوری که برخی از بزرگترین ذخایر معدنی خاورمیانه و جهان در ایران قرار گرفتهاند. زون متالوژنی سنندج-سیرجان به عنوان بخشی از این کمربند فلززایی، میزبان بخشی از مهمترین ذخایر معدنی سرب و روی کشور است. در این میان، استان زنجان که در میانه زون متالوژنی سنندج–سیرجان قرار گرفته و از نظر موقعیت زمینشناسی، در یکی از پهنههای شاخص و معدنی کشور واقع شده است، با در اختیار داشتن بیش از 3.8 میلیون تن ذخیره قطعی سرب و روی، سهم قابل توجهی از ذخایر این فلزات اساسی را به خود اختصاص داده است. اگرچه سهم استان زنجان از مجموع ذخایر سرب و روی کشور حدود 2 درصد بوده و در جایگاه پنجم به لحاظ حجم ذخایر معدنی قرار میگیرد، اما عیار ذخایر روی و سرب آن به ترتیب 28 و 2.6 گزارش شده است که در مقایسه با متوسط عیار این دو ماده معدنی در کشور (روی 5 درصد و سرب 1.8 درصد)، کمنظیر است و موقعیت این استان را در تامین خوراک صنعت سرب و روی کشور برجستهتر میکند.
معدن سرب و روی انگوران یکی از قدیمیترین و بزرگترین معادن سرب و روی در ایران و خاورمیانه به شمار میآید که بر اساس برآوردها بیش از 63 درصد از ذخایر استان زنجان را در خود جای داده است. این معدن که در شهرستان ماهنشان و 135 کیلومتری غرب شهر زنجان واقع شده است به لحاظ عیار ماده معدنی، جزو معدود کانسارهای غنی و شاخص سرب و روی در سطح جهان به شمار میآید. بهرهبرداری از معدن انگوران که از دهه 1340 آغاز شده است، نقشی اساسی در تامین مواد اولیه واحدهای ذوب و فرآوری استان زنجان ایفا میکند، به طوری وجود این معدن عامل اصلی ایجاد ظرفیتهای جدید ذوب و فرآوری سرب و روی در این استان بوده است. با توجه به عیار بالا و موقعیت معدن یادشده، در ابتدا بهرهبرداری از این معدن به شکل روباز انجام میشد، اما با توجه به محدودیتها و دشواریهای باطلهبرداری، در حال حاضر بخشی از برداشت ماده معدنی از این معدن به شکل زیرزمینی انجام میشود.
نمودار 1. عملکرد مجتمع سرب و روی انگوران در سال 1403
بر اساس آمارهای ارائهشده، مجتمع سرب و روی انگوران در سال 1403 موفق به استخراج 865 هزار تن ماده معدنی به صورت روباز و 149 هزار تن به صورت زیرزمینی شده که نسبت به برنامه هدفگذاری سالانه حدود 24 درصد بیشتر بوده است. گفتنی است به منظور انجام عملیات استخراج روباز، در سال گذشته بیش از 3.9 میلیون تن باطلهبرداری انجام شده است. این مجتمع از فروردینماه تا دیماه سال 1403 نیز بیش از 1.6 میلیون تن خاک روی در بورس کالا عرضه کرد و حجم قراردادها بیش از 500 هزار تن بود که حجم فروش بیش از 30 درصد از محصول عرضهشده در بورس، از جمله مهمترین دستاوردهای مجتمع انگوران در سال جاری به شمار میآید.
علیرغم پیشرفتهای چشمگیر استخراج ماده معدنی به شکل روباز و زیرزمینی در معدن، مجتمع انگوران، تنها توانایی پاسخ به 30 درصد از خوراک واحدهای تولید سرب و روی کشور را دارد و به منظور ارتقای جایگاه این مجتمع در تامین خوراک صنعت سرب و روی کشور، تمرکز بر توسعه اکتشاف و افزایش ذخایر شناساییشده در اولویت قرار گرفته است. در این راستا، تاکنون اکتشافات اولیه شامل عملیات ژئوفیزیک، تهیه نقشههای زمینشناسی با مقیاس 1.5000 و 1.1000 و همچنین حفر گمانههای شناسایی انجام شده است. گفتنی است در سال گذشته برای نخستین بار اندازهگیری ارتعاشات ناشی از انفجار معدن روباز و زیرزمینی بر کارگاههای استخراج زیرزمینی مجتمع انجام شد که از نتایج حاصله در راستای بهینه شدن فرایند معدن کاری، ارتقای سطح «HSEE»، طراحی الگوهای بهینه آتشباری و استفاده خواهد شد.
اهمیت بهرهبرداری هوشمندانه از ذخایر معدنی
در سالهای اخیر، سیاستگذاریهای بخش معدن بر توسعه فعالیتهای اکتشافی از طریق پیوند میان بخش دولتی و خصوصی مورد توجه قرار گرفته است، زیرا این مسئله ضمن افزایش تابآوری زنجیره معدن و افزایش بهرهوری سرمایهگذاریها فرصت مناسبی را برای تامین خوراک صنایع معدنی کشور را فراهم میآورد. اتخاذ چنین سیاستهایی بستر مناسب برای واگذاری محدودههای اکتشافی جدید و بهرهبرداری از ذخایر معدنی را ایجاد میکند که در توسعه صنعت سرب و روی کشور نیز نقش بهسزایی خواهد داشت. از آنجایی که مجتمع انگوران، یکی از کلیدیترین تامینکنندگان خوراک صنعت سرب و روی کشور به شمار میآید، واگذاری سه محدوده اکتشافی جدید میانج ۲، میانج ۳ و غرب حلب در استان زنجان به شرکت گسترش صنایع معدنی کاوه پارس به عنوان پیمانکار پروژه، گام موثری در راستای توسعه اکتشافات معدنی در منطقه، بهرهبرداری از ذخایر، تضمین پایداری تولید از طریق تامین خوراک و فعالسازی ظرفیتهای معدنی مغفول در کشور به شمار میآید. توسعه اکتشافات در مجتمع معدنی انگوران، با توجه به حجم و عیار بالای ذخیره سرب و روی در استان زنجان، از منظر اشتغالزایی پایدار به صورت مستقیم و غیرمستقیم و رونق اقتصادی این استان اهمیت بسیاری دارد. از طرفی در مقیاس ملی، توسعه اکتشافات معدنی با ایجاد بستر لازم برای سرمایهگذاری در حلقههای بعدی، راهبرد بلندمدت تقویت بنیانهای توسعه صنعت سرب و روی کشور به شمار میآید. عملکرد مجتمع سرب و روی انگوران در ماهها و سالهای اخیر در حوزه تولید، رعایت استانداردهای زیستمحیطی، بهرهوری و اشتغالزایی نیز موجب شده است تا این مجتمع بتواند به عنوان واحد برتر صنعت و معدن استان زنجان در سال جاری معرفی شود.
بررسی اقدامات زیستمحیطی مجتمع معدنی سرب و روی انگوران در سالهای اخیر نشاندهنده حرکت تدریجی این مجموعه به سمت کاهش اثرات مخرب فعالیتهای معدنی و انطباق با الزامات توسعه پایدار است. در این راستا، اجرای برنامههای احیای عرصههای منابع طبیعی و بازسازی پوشش گیاهی در اطراف معدن، به عنوان یکی از محورهای اصلی مدیریت محیطزیست، در دستور کار قرار گرفته است. علاوه بر این، با احداث بندهای آبگیر و سازههای کنترلی در مسیر آبهای سطحی و کنترل رسوبات ناشی از عملیات استخراج به منظور جلوگیری از آلودگی منابع آب پیرامونی دنبال میشود. تجهیز تاسیسات تصفیه فاضلاب به سامانههای پایش و بهبود فرایند مدیریت پسماندهای صنعتی نیز بخشی از اقدامات ساختاری برای کاهش آلایندهها و مصرف بهینه منابع به شمار میآید. مجموعه این اقدامات، در کنار رعایت ملاحظات زیستمحیطی در بهرهبرداری و ساماندهی فعالیتهای جانبی، بیانگر تلاش مجتمع انگوران برای ایجاد توازن میان بهرهبرداری اقتصادی از یکی از مهمترین معادن سرب و روی کشور و صیانت از محیطزیست منطقهای است.
به جرات میتوان گفت، عملکرد مجتمع سرب و روی انگوران نشان میدهد که بهرهبرداری هوشمندانه از ذخایر معدنی و اقدامات توسعهای هدفمند، نهتنها تضمینکننده تامین پایدار خوراک صنعت سرب و روی است، بلکه فرصت ارزشمندی برای تقویت اقتصاد منطقهای و ملی به شمار میآید. مجموعه این اقدامات با محوریت توسعه تکمیل زنجیره، چشمانداز بلندمدت جایگاه این مجتمع را در صنعت سرب و روی به شکل ملموسی بهبود میبخشد و نقش آن را به عنوان هستهای کلیدی در زنجیره ارزش این صنعت تثبیت میکند.
مطالب مرتبط
- تحلیل
- حملونقل، انبارداری و ارتباطات, زیرساخت
توسعه زیرساختهای ریلی در استرالیا نقش مهمی در بهبود حملونقل شهری و بینشهری ایفا کرده است. شبکه ریلی این کشور از اواسط قرن نوزدهم شکل گرفت و ابتدا هدف اصلی آن اتصال شهرها به بنادر و مناطق روستایی بود. در طول دهههای بعد، خطوط ریلی بینشهری و حومهای توسعه یافتند تا نیازهای جمعیت در حال رشد را پاسخ دهند. گسترش شبکه تراموا و مترو در کلانشهرهایی نظیر سیدنی و ملبورن، با هدف کاهش بار ترافیک جادهای، بهبود ایمنی و افزایش دسترسی به مناطق شهری و حومهای اجرا شدهاند. توسعه خطوط بینشهری و حومهای نیز امکان سفرهای طولانی و دسترسی راحتتر به مراکز شهری را فراهم کرده و این روند باعث افزایش ظرفیت جابهجایی مسافران و بهبود کارایی حملونقل ریلی در استرالیا شده است. از این رو، روند پرشتاب افزایش تقاضا برای حملونقل ریلی در این کشور، افزایش سرمایهگذاری و توسعه شبکه ریلی در دو دهه اخیر را به دنبال داشته است.
۳۱ فروردین ۱۴۰۵
- تحلیل
- آسیا و اقیانوسیه
اقتصاد استرالیا طی دو قرن گذشته با بهرهگیری هوشمندانه از منابع طبیعی و ورود سرمایههای خارجی مسیر متحولانهای را پشت سر گذاشته است. شکلگیری اقتصاد این کشور از استعمار و تولید تکمحصولی آغاز شد و با توسعه کشاورزی، معدن و صادرات مواد اولیه تحولات چشمگیری را تجربه کرد. اکتشاف طلا و سایر مواد معدنی، نقطه عطف تحولات ساختار اقتصادی استرالیا در سدههای اخیر بوده است. اگرچه این ساختار تحت تاثیر چالشهای جهانی و داخلی، از جمله جنگهای جهانی و شوک نفتی دهه ۱۹۷۰ قرار گرفت، اما اصلاحات و آزادسازی بازارها موجب رونق دوباره فعالیتهای تولیدی و افزایش تولید ناخالص داخلی شد، به طوری که استرالیا در حال تبدیل شدن به چهرهای جدید در اقتصاد جهانی است.
۳۱ فروردین ۱۴۰۵
- تحلیل
- آسیا و اقیانوسیه, معدن
بخش معدن استرالیا نقش کلیدی در اقتصاد این کشور ایفا میکند و به عنوان محرک اصلی اشتغالزایی و توسعه صادرات و زیرساختهای این کشور به شمار میآید. این صنعت به دلیل پیوند گسترده با سایر حوزههای اقتصادی و اتصال مستقیم به بازارهای جهانی، توانسته جایگاه استرالیا را در زنجیره تامین مواد اولیه جهانی تثبیت کند. با وجود نوسانات تقاضا در بازارهای جهانی، این بخش همچنان روند روبهرشدی را طی میکند و معدن به عنوان منبع خلق ارزش و تامینکننده مواد معدنی حیاتی برای صنایع استراتژیک، فرصتهای متعددی را برای توسعه اقتصادی، تحقق اهداف توسعه پایدار و کربنزدایی فراهم میکند. در واقع بخش معدن با اتکا بر تنوع ذخایر و فناوریهای نوین، چشماندازی مثبت و راهبردی را برای ارتقای جایگاه این بخش در اقتصاد استرالیا دارد.
۳۱ فروردین ۱۴۰۵
- تحلیل
- حملونقل، انبارداری و ارتباطات, زیرساخت
استرالیا با داشتن جغرافیایی گسترده و احاطهشدن توسط اقیانوسها، از دیرباز اهمیت ویژهای برای توسعه زیرساختهای دریایی قائل بوده است. ایجاد بنادر مدرن از نیمه قرن بیستم این کشور را قادر ساخت تا خود را در زنجیره تجارت جهانی تثبیت کند و پذیرای کشتیهای عظیم کانتینری باشد. توسعه این بنادر نهتنها مسیر گسترش روابط تجاری را هموار کرد، بلکه بنیانی برای رشد اقتصادی پایدار فراهم آورد. امروزه بنادر استرالیا سالانه بیش از ۱.۶ میلیارد تن کالا را حمل و در حدود ۶۵۰ میلیارد دلار ارزش تجاری تولید میکنند. این زیرساختها افزون بر آنکه سالانه ۲۶۴ میلیارد دلار به تولید ناخالص ایالتی میافزایند، نزدیک به ۷۰۰ هزار شغل مستقیم و غیرمستقیم را نیز پشتیبانی میکنند. با وجود این اهمیت، در دهه اخیر ارزش زیرساختهای دریایی احداثشده در این کشور، روندی کاهشی را پشت سر گذاشته، اما با این حال، نقش حیاتی این حوزه در اشتغال و ثبات اقتصاد ملی همچنان پابرجاست.
۳۱ فروردین ۱۴۰۵