ماهنامه شماره 188

• تحلیل
• آسیا و اقیانوسیه, آمریکای شمالی و جنوبی, اتحادیه اروپا

توسعه منابع انسانی به مجموعه سیاست‌ها و اقداماتی اطلاق می‌شود که با ارتقای سطح آموزش، سلامت، مهارت‌آموزی و توانمندسازی نیروی انسانی، ظرفیت تولیدی و اجتماعی جوامع را افزایش می‌دهد. تجربه جهانی نشان می‌دهد که کیفیت منابع انسانی نقش تعیین‌کننده‌ای در بهبود شاخص توسعه انسانی دارد و تفاوت میان مناطق مختلف جهان نیز عمدتا از همین عامل ناشی می‌شود. در کشورهای توسعه‌یافته، سرمایه‌گذاری پایدار در آموزش با کیفیت، نظام سلامت فراگیر و کاهش نابرابری‌های اجتماعی موجب شده شاخص توسعه انسانی در سطوح بالایی تثبیت شود. در مقابل، بسیاری از کشورهای کم‌درآمد در آفریقا و بخش‌هایی از جنوب آسیا به دلیل ضعف زیرساخت‌های آموزشی و بهداشتی، بی‌ثباتی نهادی و محدودیت فرصت‌های اقتصادی، با HDI پایین مواجه‌اند. شواهد برنامه توسعه ملل متحد (UNDP) نشان می‌دهد که توسعه منابع انسانی نه‌تنها مستقیما امید به زندگی و سطح آموزش را ارتقا می‌دهد، بلکه از طریق افزایش بهره‌وری نیروی کار، به رشد اقتصادی و بهبود پایدار شاخص توسعه انسانی در مناطق مختلف جهان منجر می‌شود.

• تحلیل
• آسیا و اقیانوسیه, آمریکای شمالی و جنوبی, اتحادیه اروپا

توسعه منابع انسانی یکی از ارکان اساسی رشد اقتصادی پایدار محسوب می‌شود، زیرا مستقیما کیفیت و بهره‌وری فعالیت‌های اقتصادی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. برخلاف رشدهای مبتنی بر افزایش کمی اشتغال یا اتکای کوتاه‌مدت به منابع طبیعی، رشد اقتصادی ناشی از توسعه منابع انسانی بر پایه بهبود بهره‌وری شکل می‌گیرد که از پایداری بیشتری برخوردار است. شواهد تجربی نشان می‌دهد کشورهایی که مسیر توسعه منابع انسانی را به‌طور مستمر دنبال کرده‌اند، توانسته‌اند ساختار تولید خود را به سمت فعالیت‌های با ارزش افزوده بالاتر هدایت کنند و ظرفیت تولید ثروت ملی را افزایش دهند. از این منظر، توسعه منابع انسانی نه‌تنها یک هدف اجتماعی، بلکه یک راهبرد کلیدی برای رشد اقتصادی بلندمدت به شمار می‌آید.

• تحلیل
• تولید، هزینه و درآمد ملی

توسعه منابع انسانی یکی از عوامل بنیادین در تحقق رشد اقتصادی پایدار در ایران محسوب می‌شود. از جمله مولفه‌های موثر بر توسعه منابع انسانی در کشور می‌توان به کیفیت نظام آموزشی، سطح مهارت‌های فنی و تخصصی، سلامت نیروی کار و درآمد سرانه نیروی کار اشاره کرد. آماری نشان می‌دهد اگرچه برخی شاخص‌های کمی آموزش و سلامت در کشور طی دهه‌های اخیر بهبود نسبی داشته‌اند، اما این بهبودها لزوما به افزایش بهره‌وری نیروی کار و رشد ارزش افزوده سرانه شاغلان منجر نشده‌اند. این شکاف بیانگر آن است که توسعه منابع انسانی در ایران بیش از آنکه بر کیفیت، مهارت‌محوری و انطباق با نیازهای بازار کار متمرکز باشد، بر گسترش کمی آموزش تکیه داشته است. بدون اصلاحات نهادی و بازنگری در سیاست‌گذاری‌های آموزشی و بازار کار، آموزش نمی‌تواند به عنصر مولد ثروت تبدیل شود و نقش موثری در تبدیل رشد اقتصادی به رشدی پایدار و مانا ایفا کند.

• تحلیل
• تولید، هزینه و درآمد ملی, معدن

در سال‌های اخیر، نرخ مشارکت اقتصادی در ایران روندی کاهشی را تجربه کرده و به‌رغم گسترش آموزش عالی و افزایش جمعیت دارای مهارت، حضور موثر نیروی کار در بازار کاهش یافته است. عوامل تاثیرگذار بر این این روند کاهشی را بیش از هر چیز می‌توان بازتابی از ناهم‌خوانی میان ساختار اشتغال، نظام مهارت‌آموزی و فرصت‌های واقعی بازار کار دانست. البته باید گفت که بخش معدن در کشور روند متفاوتی را نسبت به سایر حوزه‌های اقتصادی طی کرده و با افزایش ارزش‌افزوده و رشد سرمایه‌گذاری در سال‌های اخیر، ظرفیت بالقوه‌ای برای جذب و به‌کارگیری نیروی انسانی ماهر فراهم کرده است. با این حال، بهره‌وری نیروی کار در این بخش همچنان فاصله قابل‌توجهی با استانداردهای بین‌المللی دارد. پیوند قوی‌تر میان سیاست‌های توسعه منابع انسانی و راهبردهای صنعتی می‌تواند زمینه ارتقای بهره‌وری، افزایش نرخ مشارکت و تبدیل معدن به یکی از پیشران‌های توسعه پایدار اقتصادی در ایران را فراهم سازد.

• تحلیل
• محصولات میانی فولاد خام

در حال حاضر صنعت فولاد در فضایی فعالیت می‌کند که مواردی مانند پیچیدگی‌های عملیاتی، محدودیت‌های انرژی، نوسانات بازار و الزامات کیفی و ایمنی، تصمیم‌گیری‌های سنتی را با ریسک‌های جدی مواجه ساخته‌اند. در چنین شرایطی، حرکت به‌ سوی مدیریت داده‌محور به ضرورتی راهبردی برای حفظ بهره‌وری، پایداری و تاب‌آوری بنگاه‌های فولادی تبدیل شده است. داده‌ها با ایجاد پیوند میان سطوح عملیاتی و مدیریتی، امکان درک دقیق‌تر واقعیت‌های تولید و زنجیره تامین را فراهم و بستر لازم را برای تصمیم‌سازی پیش‌نگر ایجاد می‌کنند. در این میان، شرکت فولاد هرمزگان به عنوان بازیگر برجسته زنجیره فولاد در کشور، با تمرکز بر دیجیتالی‌سازی، تحلیل نظام‌مند داده‌ها و هوشمندسازی فرایندها، مدیریت داده‌محور را به یکی از ارکان اصلی تحول مدیریتی خود بدل کرده و آن را در بخش‌های مختلف، از کنترل مواد و زنجیره تامین تا تولید و بهره‌برداری دنبال می‌کند.

• یاد‌داشت
• محصولات میانی فولاد خام

مدیریت داده‌محور امروز به عنوان یکی از ارکان تحول سازمانی، جایگزینی کارآمد برای رویکردهای سنتی به شمار می‌آید و با اتکا بر تحلیل هوشمند داده‌های واقعی، زمینه‌ساز تصمیم‌گیری‌های دقیق و واکنش‌های سریع مدیریتی می‌شود. این الگو نه در تقابل با تجربه مدیران، بلکه در تکامل آن عمل کرده و از طریق یادگیری ماشین، دانش عملی را به نسل بعدی تصمیم‌سازان منتقل می‌کند. اهمیت مدیریت داده‌محور در بهبود بهره‌وری، کاهش هزینه‌ها، ارتقای شفافیت و کاهش ریسک باعث شده است که استفاده بهینه از داده‌های برخط و سابقه، به یک ضرورت در سازمان‌های پیشرو تبدیل شود. تحقق این رویکرد مستلزم نقشه راه هوشمندسازی، زیرساخت‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری توانمند و نیروهای متخصص است. تجربه شرکت فولاد خوزستان نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری نظام‌مند بر اتوماسیون و زیرساخت‌های داده می‌تواند زمینه‌ساز تحول دیجیتال و بهبود معنادار در عملکرد تولید، مالی و مدیریتی شود و مسیر رشد آینده را بر مبنای توسعه هوشمند داده‌ها هموار کند.

• یاد‌داشت
• زیرساخت

مدیریت داده‌محور به عنوان یک رویکرد راهبردی در مواجهه با ریسک‌ها و عدم قطعیت‌های محیط صنعتی، به ویژه در گستره وسیع و پیچیده بخش معدن و صنایع معدنی به شمار می‌آید. در واقع داده‌ها در حال حاضر به مبنایی برای تصمیم‌گیری آگاهانه، پیش‌نگر و قابل پایش تبدیل شده‌اند. این رویکرد در منطقه ویژه اقتصادی صنایع معدنی و فلزی خلیج‌فارس، با توجه به تمرکز بالای صنایع انرژی‌بر و نقش این منطقه در تسهیل مسیر توسعه صنعتی، از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. مدیریت داده‌محور در این منطقه ویژه اقتصادی، امکان برنامه‌ریزی پیش‌دستانه برای توسعه زیرساخت‌ها، جلوگیری از ایجاد گلوگاه‌های پرهزینه، ارتقای کیفیت سیاست‌گذاری و افزایش جذابیت سرمایه‌گذاری را فراهم می‌کند. همچنین با یکپارچه‌سازی داده‌های صنایع مستقر، زمینه شکل‌گیری هوش جمعی، افزایش هماهنگی اکوسیستم صنعتی و پایش نظام‌مند عملکرد نیز در سطح منطقه ویژه فراهم و در نهایت با بهبود حکمرانی توسعه صنعتی از سوی منطقه ویژه خلیج‌فارس، مسیر دستیابی به توسعه پایدار نیز در این منطقه هموار می‌شود.

• تحلیل
• صنعت, معدن

مدیریت داده‌محور به‌ عنوان یکی از ارکان اصلی تصمیم‌گیری در سازمان‌های امروزی، پاسخی راهبردی به افزایش پیچیدگی، عدم ‌قطعیت و شتاب تحولات محیط کسب‌وکار است. این رویکرد با قرار دادن داده‌های معتبر و تحلیل‌پذیر در کانون فرایندهای مدیریتی، امکان تصمیم‌سازی آگاهانه، پیش‌بینی‌پذیر و مبتنی بر شواهد را فراهم می‌سازد و نقش مهمی در ارتقای بهره‌وری، چابکی سازمانی، کاهش ریسک و ایجاد مزیت رقابتی پایدار ایفا می‌کند. در بخش معدن و صنایع معدنی، به ‌دلیل حجم بالای داده‌ها، سرمایه‌گذاری‌های کلان و ریسک‌های عملیاتی و زیست‌محیطی، داده‌محوری اهمیتی دوچندان دارد و می‌تواند تصمیمات فنی و اقتصادی را به ‌طور معناداری بهبود ببخشد. با این حال، موفقیت این رویکرد مستلزم توجه همزمان به کیفیت داده‌ها، ابزارهای متناسب با بلوغ سازمانی، فرهنگ داده‌محور و پایش مستمر شاخص‌های کلیدی عملکرد است.

• تحلیل
• محصولات فولادی

امروزه بلوغ و تعالی یک بنگاه اقتصادی را می‌توان از طریق میزان درآمیختگی فعالیت آن با توسعه زیست‌بوم اقتصادی و اجتماعی محیط پیرامونی مورد سنجش و ارزیابی قرار داد. با توجه به این مسئله، شرکت مجتمع فولاد خراسان با عبور از دیدگاه‌های سنتی و تمرکز بر شناسایی دیدگاه‌های نوین در حوزه کسب‌وکار، مفهوم «معین اقتصادی» را در شمال شرق کشور عینیت بخشیده است. این شرکت با ایجاد پیوند میان زنجیره ارزش به شریان‌های حیاتی نیشابور، از مدیریت هوشمند منابع آبی و بازچرخانی پساب تا بومی‌سازی اشتغال و توسعه زیرساخت‌های انرژی پاک در قامت پیشران توسعه پایدار منطقه‌ای به نقش‌آفرینی می‌پردازد و با تبدیل چالش‌های اقلیمی به فرصت‌های نوین توسعه، مدل موفقی از هم‌سویی توسعه صنعت و رشد جامعه محلی را ترسیم کرده است.

• تحلیل
• سنگ‌آهن

تحقق توسعه پایدار در مناطق معدنی و صنعتی، مستلزم پیوند هوشمندانه بین اهداف اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی است، به ‌طوری که منافع بنگاه، جامعه محلی و منابع طبیعی همزمان ارتقا یابند. عملکرد شرکت صنایع معدنی فولاد سنگان خراسان در حوزه مسئولیت‌های اجتماعی نشان می‌دهد که چگونه می‌توان منافع اقتصادی، رفاه اجتماعی و ملاحظات زیست‌محیطی را در یک معماری منسجم به هم پیوند زد و در مسیر تحقق توسعه پایدار گام برداشت. این شرکت تمرکز بر توسعه اشتغال، حمایت از مشغل محلی، سرمایه‌گذاری در آموزش و مهارت، توسعه زیرساخت‌های حیاتی، مدیریت هوشمند منابع آب و انرژی و به‌ کارگیری فناوری‌های نوین زیست‌محیطی، مسیر متفاوتی از حضور صنعتی در یک منطقه معدنی ترسیم کرده است؛ مسیری که در آن رشد تولید، ارتقای کیفیت زندگی و صیانت از زیست‌بوم، نه در تقابل، بلکه در تعامل با یکدیگر تعریف می‌شوند.

• تحلیل
• معدن

در عصر حاضر، توسعه فعالیت‌های معدنی و صنعتی در اقتصادهای محلی به تنهایی محور رشد تولید نیستند، بلکه در عمل به یکی از مهمترین نیروهای شکل‌دهنده به جغرافیای توسعه، الگوی معیشت و پایداری اجتماعی در مناطق پیرامونی تبدیل شده‌اند. تجربه‌های گذشته نشان می‌دهد موفقیت عملکرد صنایع معدنی زمانی پایدار می‌ماند که منافع آن‌ها در بافت اقتصادی و اجتماعی منطقه ریشه بدواند. در این چارچوب، توانمندسازی جوامع محلی از مسیر توسعه زیرساخت، ایجاد اشتغال پایدار، مهارت‌آموزی و مشارکت در زنجیره ارزش، نه یک تعهد اخلاقی، بلکه بخشی از منطق اقتصادی و مدیریت ریسک محسوب می‌شود. چنین رویکردی با حل تعارض‌های محلی به هم‌افزایی توسعه‌محور تبدیل می‌گردد و نقش بنگاه‌های معدنی و صنعتی را در شکل‌گیری اقتصادهای تاب‌آور برجسته‌تر می‌کند.

• یاد‌داشت
• محصولات میانی فولاد خام

شرکت فولاد خوزستان به عنوان یکی از ارکان راهبردی صنعت فولاد کشور، همواره بر این باور بوده است که توفیق پایدار در عرصه تولید، در گرو پیوندی ناگسستنی با جامعه میزبان و مسئولیت‌پذیری در قبال آن است. این مجموعه عظیم صنعتی، رسالت خود را فراتر از مرزهای کارخانه تعریف کرده و توسعه متوازن و ارتقای رفاه در استان خوزستان را از اولویت‌های راهبردی خود می‌داند. نگاه نظام‌مند به مسئولیت‌های اجتماعی و بهره‌گیری از رویکردهای علمی و مشارکت‌جویانه، مسیر این شرکت را در پاسخگویی به نیازهای جامعه محلی هموار ساخته است. فولاد خوزستان با تکیه بر سرمایه‌های انسانی متعهد و بهره‌گیری از خرد جمعی، کوشیده است تا در کنار توسعه صنعتی، نقشی مؤثر در آبادانی، امیدآفرینی و توانمندسازی مناطق پیرامونی ایفا کند. حاصل این رویکرد، حرکتی مستمر در جهت تبدیل شدن به بنگاهی اثرگذار و پیشگام در عرصه مسئولیت‌های اجتماعی است؛ بنگاهی که نه تنها به فکر تولید فولاد، که به فکر ساختن فردایی بهتر برای جامعه خویش است.

• مس

در مرکز تحولات و ابرروندهای جهان امروز، فلز مس نقشی تعیین‌کننده و استراتژیک یافته و پیش‌بینی‌ها از رشد شدید تقاضای آن در سال‌های آتی حکایت دارند. این در شرایطی است که شکاف ساختاری میان عرضه و تقاضای جهان در حال عمیق‌تر شدن است و پیش‌بینی می‌شود تولید معدنی این فلز متاثر از کاهش عیار و افزایش عمق ذخایر و اتمام ذخایر معادن بزرگ از مسیر رشد خود باز بماند در این بین، ایران با ۶۶ میلیون تن ذخایر زمین شناسی مس محتوای معدنی، چهارمین کشور ثروتمند مسی دنیاست، اما سهم کشور از تولید جهانی مس معدنی محتوی تنها ۱.۴ درصد است. این فاصله، یک تهدید نیست؛ یک فرصتی برای ترقی و تحول است. در این میان، مجتمع مس سونگون به‌عنوان بزرگ‌ترین دارایی معدنی شمال‌غرب، با طرح‌های توسعه‌ای جهشی خود از جمله فازهای ۳ و ۴ تغلیظ و احداث کارخانه ذوب ۲۰۰ هزار تنی، در آستانه تبدیل شدن به هاب تولید مس خاورمیانه قرار دارد. سونگون امروز نه فقط یک معدن، بلکه الگویی از تلفیق دانش فنی، مسئولیت اجتماعی و نگاه راهبردی به آینده صنعت مس ایران است.

• یاد‌داشت
• آهن اسفنجی

در شرایطی که ناترازی و محدودیت‌های مصرف حامل‌های انرژی و افزایش هزینه‌ها، پایداری تولید در زنجیره فولاد را با چالش مواجه کرده است، شرکت پارس فولاد سبزوار با اهتمام به توسعه کیفی و ارتقای بهره‌وری، مسیر متفاوتی را برگزیده است. این شرکت با اتکا به فناوری میدرکس (midrex)، هوشمندسازی فرایندها، مدیریت زنجیره تامین و اجرای برنامه‌های نگهداری پیشگیرانه، نه‌تنها از ظرفیت اسمی تولید عبور کرده، بلکه همزمان رشد فروش و درآمد را نیز تجربه کرده است. سرمایه‌گذاری در احداث نیروگاه خورشیدی و پروژه‌های بازیافت انرژی نیز نشان می‌دهد رویکرد این شرکت معطوف به افزایش تولید نیست، بلکه با هدف تثبیت سودآوری پایدار و تقویت تاب‌آوری در برابر ناترازی انرژی دنبال می‌شود.

• یاد‌داشت
• محصولات میانی فولاد خام

در شرایطی که ناترازی انرژی، چرخ‌های صنعت فولاد را از حرکت بازداشته و بسیاری از تولیدکنندگان را به تعطیلی یا کاهش چشمگیر تولید کشانده است، شرکت آهن و فولاد ارفع مسیری متفاوت را برگزید؛ مسیری که در آن پذیرش آگاهانه هزینه‌های کوتاه‌مدت برای حفظ پایداری عملیاتی، به یک استراتژی برنده تبدیل شد. این شرکت با خرید برق با نرخ بالاتر از شبکه و سرمایه‌گذاری برای کاهش توقفات، نه‌تنوسان تولید خود را به حداقل رساند، بلکه توانست در ده ماهه نخست سال‌جاری، تولید شمش فولادی را با ۲۱ درصد رشد نسبت به مدت مشابه به بیش از ۷۳۸ هزار تن برساند. روایت «ارفع» در سال ۱۴۰۴، داستان تبدیل تهدید انرژی به فرصتی برای جهش تولید، تثبیت سودآوری و حفظ زنجیره‌ای از مشاغل وابسته است؛ الگویی که نام این شرکت را به‌مثابه نماد پایداری در اقتصاد ایران ثبت کرد.

• یاد‌داشت
• آلومینیوم

شرکت آلومینیوم المهدی با عبور از نگاه سنتی به صنعت، تولید را به‌عنوان یک مأموریت راهبردی و ملی تعریف کرده است. این شرکت با درک این واقعیت که در دوران کنونی، انرژی، فناوری و امنیت زنجیره تأمین تعیین‌کننده بقای بنگاه‌ها هستند، راه‌اندازی نیروگاه سیکل ترکیبی ۵۴۶ مگاواتی و مخازن عظیم ذخیره سوخت را به‌عنوان ستون فقرات تولید پایدار کلید زد. المهدی با بومی‌سازی فناوری‌های کلیدی نظیر پوشش‌های نانوسرامیکی آند و سیستم‌های کنترلی، و با مدیریت هوشمند منابع، نه فقط به دنبال تولید، بلکه خلق ارزش پایدار و حفظ اقتدار صنعتی ایران در زنجیره جهانی فلزات اساسی است.