مشاهده بیشتر
صنعت نوشیدنی، در مقایسه با صنعت غذا، صنعتی نوظهور محسوب میشود که تجلی آن طی دو دهه اخیر و با بحران کمبود آب شدت یافته است. طی سالهای گذشته و با اِعمال تحریمها از سوی آمریکا، تامین مواد اولیه و قطعات و تجهیزات تولید از چالشهای این صنعت بوده است. در این گزارش، با بررسی صنعت تولید تجهیزات و ماشینآلات مورد استفاده در صنایع آشامیدنی به عنوان راهحلی برای این چالش، میزان مصرف فلزات در این صنعت نیز برآورد میشود.
صنعت نوشیدنی در ایران، به رغم عملکرد تولیدی خوب، با چالش بزرگ تامین تکنولوژی دست و پنجه نرم میکند. صنعت ساخت ماشینآلات تهیه و تولید نوشیدنیها فقط قادر به تامین بخشی از تقاضای ماشینآلات صنعت نوشیدنی کشور است و مابقی عملا از محل واردات تامین میشود. به علاوه، تحریمها فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان نوشیدنی کشور وارد آوردهاند. صنعت ساخت ماشینآلات تهیه آشامیدنیها نهتنها اندازهای نسبتا کوچک دارد، بلکه سالانه فقط به میزان ۲/۶ میلیارد تومان (به ارزش تومان سال ۱۳۹۰) تولید میکند. از سوی دیگر، سهم تقاضای فلزات این صنعت نیز رقم چندان بزرگی نیست؛ مصرف سالانه ۹/۳ میلیون دلار فولاد، مس و آلومینیوم میانگین تقاضای این صنعت طی بیش از یک دهه اخیر بوده است. در مجموع، این صنعت، علاوه بر اندازه کوچک و تولید ماشینآلات با ارزش افزوده پایین، مزیت رقابتی با تامینکنندگان خارجی تکنولوژی ندارد و علاوه بر طول عمر پایینتر، بهای تمامشده تولید نوشیدنی را نیز افزایش میدهد.
با توجه به اهمیت صادرات غیرنفتی در سالهای اخیر، به توسعه صنایع دیگر توجه بیشتری شده است. یکی از این صنایع که پتانسیل بسیار خوبی برای رشد اقتصاد کشور دارد صنعت آشامیدنی است. از جمله ویژگیهای مثبت سرمایهگذاری در تولید انواع نوشیدنیها زودبازده بودن است؛ موضوعی که برای سرمایهگذاران بسیار اهمیت دارد. شناخت بازار و الگوی مصرف مردم در هریک از بخشهای صنایع، بهخصوص صنعت آشامیدنی، نیازمند تحقیقات بازار دقیق در جامعه هدف است، تا جایی که نتایج تحقیق میتواند کمک شایانی به رقابت با برندهای دیگر کند.
بروز تغییرات و تحولات گوناگون در فرهنگ زندگی افراد و گسترش تجهیزات ساختمانی مدرن و بازسازی خانهها تقاضا برای مصرف تجهیزات ساختمانی را افزایش داده است. روند روبهرشد جمعیت و افزایش تقاضا برای مسکن موجب شده است که نیاز بیشتری برای اقلام مختلفی همچون شیرآلات، در، پنجره و... به وجود آید. از این رو، با احداث پروژهها و خودکفایی در تولید تجهیزات ساختمانی، میتوان قسمت زیادی از این اقلام را در داخل تولید کرد و نظر سرمایهگذاران بیشتری را برای سرمایهگذاری در احداث و راهاندازی واحدهای جدیدتر در صنایع تجهیزات ساختمانی جلب کرد. برخورداری فلزات از ویژگیهایی همچون مقاومت در برابر مواد خورنده، رسانایی بالا و قابلیت بازیافت، موارد مصرف گوناگون و متعددی را برای آنها در احداث و بهرهبرداری واحدهای صنعتی فراهم آورده است. سه فلز فولاد، آلومینیوم و مس از جمله فلزات پرمصرف در توسعه و احداث واحدهای تولید تجهیزات ساختمانی هستند.
توسعه صنعت پتروشیمی تقاضایی را برای فلزات از جوانبی مختلف ایجاد میکند که اصلیترین بخش آن را میتوان تجهیزات مورد استفاده در واحدهای پتروشیمی برشمرد. بررسیها نشان میدهد که بخش عمدهای از این تجهیزات از منابع خارجی تامین میشود. با وجود این، تولیدکنندگان داخلی که تقریبا سهمی یکچهارمی از تامین تجهیزات پتروشیمی را دارا هستند، نزدیک به یک درصد از کل بازار سه فلز اساسی فولاد، آلومینیوم و مس را تشکیل میدهند. انتظار میرود که با تداوم رشد بومیسازی، بتوان این میزان را تا ۳.۵ درصد افزایش داد.
محصولات صنعت پتروشیمی زندگی انسان مدرن امروزی را احاطه کرده است. تقریبا به هر سویی که چشم دوخته شود محصولات این صنعت از قبیل انواع پلاستیکها، لاستیکها، الیاف سنتزشده و ... را میتوان یافت. صنعت پتروشیمی یکی از بزرگترین صنایع مصرفکننده انرژی در جهان به شمار میآید، به طوری که بر اساس برآوردهای آژانس بینالمللی انرژی، حدود ۱۴ درصد از کل نفت و همچنین حدود ۸ درصد از کل گاز طبیعی جهان توسط این صنعت به مصرف میرسد و بالغ بر نیمی از کل انرژی مصرفی این صنعت به عنوان ماده اولیه ورودی برای تبدیل به محصولاتی دیگر مصرف میشود. هرچند عمده توجهات به این صنعت به سبب مصرف انرژی بالای آن است، اما در این گزارش به نقشِ کمتر دیدهشده آن در ایجاد تقاضا برای فلزات نگاه میشود.
صنعت نساجی، با قدمتی طولانی در کشور، حدود ۵ درصد سرمایهگذاریهای بخش صنعت و ۱۳ درصد اشتغال واحدهای صنعتی را در اختیار دارد. گردش مالی صنعت پوشاک در ایران سالانه ١٤ میلیارد دلار برآورد شده و نیاز سالانه پوشاک کشور نیز ۵۲۰ هزار تن تخمین زده شده است. بنابراین تقاضا برای ماشینآلات و تجهیزات صنعتی این بخش همواره وجود داشته است و بدون شک افزایش نیز مییابد. این صنعت، با اشتغالزایی بالا، سرمایهبری کم و ارزش افزوده مناسب، میتواند نقش بسزایی در تولید و اشتغال داشته باشد و سهم بیشتری از تولید ناخالص داخلی را به خود اختصاص دهد. افزایش تولید تجهیزات و ماشینآلات این حوزه در داخل کشور منجر به افزایش تقاضا و مصرف برای انواع فلزات خواهد شد. در گزارش حاضر، صنعت نساجی و در پی آن صنعت تولید ماشینآلات و تجهیزات صنعتی این حوزه، با هدف ارائه تصویری از وضعیت کلی گذشته، حال و آینده، بررسی شده است.
توسعهنیافتگی خطوط ریلی برونشهری متناسب با رشد صنعتی کشور، در سالهای اخیر، همواره یکی از نگرانیهای اصلی بخش صنعت و معدن کشور بوده است. بر اساس برنامه ۱۴۰۴ توسعه، طول خطوط ریلی کشور باید به دو برابر میزان کنونی برسد که با توجه به شرایط کنونی اقتصاد کشور و روند چند سال اخیر توسعه بخش راهآهن، تحقق آن منطقی به نظر نمیرسد و این مسئله دورنمای چالشبرانگیزی را برای لجستیک و حملونقل کشور پدید میآورد. ریلهای قطارها از جنس فولاد ساخته میشوند تا از مقاومت کافی در مقابل وزن سنگین قطارها برخوردار باشند. همچنین در ساخت تجهیزات مورد استفاده در خطوط ریلی برونشهری از مس، آلومینیوم و فولاد استفاده میشود. در گزارش پیشِرو، تاثیرات توسعه خطوط ریلی برونشهری بر بازار فلزات کشور مورد بحث و بررسی قرار میگیرد.
از دیرباز استفاده از ماشینآلات و ادوات ابتدایی یا سنتی در بخش کشاورزی رایج بوده است. این ماشینآلات و ادوات ابتدایی معایبی گوناگون داشتند و با گذر زمان و ظهور انقلاب صنعتی در اروپا، این صنعت به مرحله نوینی قدم نهاد. ادوات کشاورزی متناسب با اقتضای زمانی و به موازات بهرهبرداری از زمین و حاصلخیزی بستر کشت یا خاک، مورد استفاده قرار میگرفتند. بنابراین ماشینآلات پارامتری مهم در این صنعت برشمرده میشوند. امروزه افزایـش جمعیـت از یک طـرف و محدودیـت منابـع از طـرف دیگـر اسـتفاده از ماشـین و روشهـای مکانیـزه در تولیـد محصـولات کشـاورزی را اجتنابناپذیـر میکند. گزارش حاضر به بررسی سهم کشاورزی و بخش تولید ماشینآلات و تجهیزات صنعتی مورد استفاده این صنعت از تولید ناخالص داخلی پرداخته است. بدیهی است که هرچه میزان تولید ماشینآلات و ادوات کشاورزی در کشور افزایش یابد، تقاضا برای فلزات مختلف نیز افزایش خواهد یافت. از طرف دیگر، هر قدر صادرات این نوع تجهیزات افزایش یابد، در واقع صادرات فلزات به شکل غیرمستقیم و با ارزش افزوده بالاتر نیز افزایش خواهد یافت.
عوامل مختلفی بر میزان نفت ذخیرهسازیشده در مخازن کشور اثرگذار هستند. محدودیتهای فروش و کاهش صادرات و کاهش سطح تولید پالایشگاههای کشور از جمله عواملی هستند که موجب افزایش میزان نفت ذخیرهسازیشده میشوند. از این رو، توسعه زیرساختها و احداث مخازن جدید نفت خام عاملی مهم برای بهبود شرایط صنعت نفت کشور به شمار میآید. در احداث مخازن فوق، از ورقهای فولادی با ابعاد و آلیاژهای خاصی استفاده میشود که تولید داخلی آنها در بینیازی صنعت نفت از واردات خواهد بود. از این رو، سرمایهگذاری در احداث و نوسازی مخازن نفت را میتوان از جنبه تاثیرات آن بر بازار فلزات کشور مورد بررسی قرار داد.
در گذشته معمولا قایقها در صنعت ماهیگیری و به صورت سنتی مورد استفاده قرار میگرفتند، ولی امروزه با پیشرفت تکنولوژی، کاربریشان تغییر کرده و گرایش آنها به سمت کاربری تفریحی و ورزشی افزایش یافته است، به طوری که انواع مختلفی از قایقهایی صرفاً با کاربری تفریحی و ورزشی در جهان ساخته میشود. در کشور ما نیز طی سالهای اخیر توجه به بخش گردشگری و بالطبع گردشگری دریایی افزایش داشته است. مصرف قابل ملاحظه و چشمگیر انواع فلزات در احداث واحدهای ساخت قایقها موجب میشود تا برنامهریزی به منظور توسعه واحدهای مذکور ظرفیتهای خوبی را برای بازارهای داخلی فلزاتی همچون فولاد، آلومینیوم و مس ایجاد کند. با توجه به این مسئله، در این گزارش به توسعه و سرمایهگذاریهای انجامشده در صنعت ساخت قایقهای ورزشی و تفریحی و تاثیرات آن در در بازارهای داخلی فلزات پرداخته میشود.
رشد کمّی و کیفی تولید تجهیزات ساختمانی میتواند فرصت مناسبی برای تامین نیاز داخلی کشور و جلوگیری از واردات و خروج ارز ایجاد کند. بدیهی است که افزایش تولید تجهیزات ساختمانی، در کنار تاثیرات آن بر توسعه صنعتی کشور، بستری را برای مصرف میزان قابلتوجهی از فلزات فراهم میآورد؛ زیرا طیف گستردهای از تجهیزات ساختمانی مورد استفاده در واحدهای مسکونی، صنعتی و اداری از جمله درها و پنجرهها، شیرآلات، سینکهای ظرفشویی و... از فلزاتی نظیر فولاد و آلومینیوم ساخته میشوند.
